Phẩm chất của phóng viên giỏi

vj

Nhiều phóng viên tự cảm thấy họ đứng trên xã hội. Tôi từng chứng kiến một "quan nhà báo" lớn tiếng trên một chuyến bay khi tiếp viên đến nhắc nhở chuyện ông này cư xử hơi quá đà do ma men.

"Cô có biết tôi là ai không? Tôi là nhà báo," ông này lên giọng. Tôi ngồi cách đó mấy hàng ghế, và lúc ấy nếu có ai hỏi thì chắc không dám nhận mình làm nghề gì.

Không ít đồng nghiệp của tôi cũng luôn tự huyễn hoặc rằng cái nghề báo cho phép họ "thét ra lửa." Một người bạn còn tâm sự rất chân thành rằng tôi nên học theo một số "hình mẫu" là "biết đánh ai và nương ai" để... tăng uy tín cho tòa soạn và nâng cao đời sống cho phóng viên, biên tập viên của tôi (?!).

Tôi chỉ nghĩ đơn giản rằng nhà báo cũng là một nghề như bao nghề trong xã hội. Việc lợi dụng nghề nghiệp của mình để ra oai hoặc tìm kiếm lợi ích kinh tế thì đương nhiên là không nên, nhưng điều đầu tiên cần thiết là hãy nhìn nhận nó một cách hết sức bình thường nhưng phải ý thức được cái trách nhiệm xã hội hơi đặc biệt của nghề này. Vai trò của phóng viên Phóng viên là những người giữ một trong những công việc quan trọng nhất trong bất cứ một xã hội nào. Hoàn cảnh làm việc của các phóng viên khác nhau tùy từng quốc gia. Tại một vài nước, chính phủ hay các chính đảng kiểm soát ngành truyền thông. Tại một số nước khác, các cá nhân hay công ty làm chủ. Tại nhiều nước, ngành truyền thông gồm cả hai loại.

Nhưng theo hai tác giả Peter Eng và Jeff Hodson trong cuốn "Cẩm nang viết tin" (Quỹ Tưởng niệm Báo chí Đông Dương phát hành) cho dù hoàn cảnh ra sao đi nữa, thì tất cả các nhà báo giỏi đều có cùng chung một mục đích cơ bản. Họ cung cấp cho người đọc những tin tức cần thiết để hiểu về thế giới chung quanh và để đi đến các quyết định trong đời. Người đọc dựa vào các phóng viên để biết tin tức về cộng đồng của họ, về chính phủ, hoạt động kinh doanh, thể thao, sức khỏe v,v... Với các tin tức đó, người đọc quyết định nên xem những gì trên truyền hình, ăn uống những gì, mua xe gắn máy loại gì, cho con cái đi học ở đâu, bỏ phiếu cho ai trong cuộc tuyển cử sắp tới, và hơn thế nữa. Thỉnh thoảng, những tin này mang tính chất sống còn. Một chính trị gia Thái Lan cho rằng cơ quan dự báo thời tiết đã không kịp thời thông báo cho dân làng ở một tỉnh miền Bắc biết rằng sắp có bão, khiến cho 30 người bỏ mạng vì lụt. Theo ông, cơ quan dự báo thời tiết cần đến các phương tiện truyền thông để loan đi những tin tức của họ một cách nhanh chóng và hữu hiệu cho mọi người cùng biết. Vì nhiều người thường đọc hay nghe các tin của họ cho nên các phóng viên cần phải tỏ ra có trách nhiệm. Trách nhiệm đầu tiên của một phóng viên giỏi là trách nhiêm đối với người đọc. Trong một cuộc hội thảo về tin tức, khi được hỏi: ‘vai trò của phóng viên là gì?’, các phóng viên Việt Nam, Campuchia, Thái Lan, Lào và Myanmar đã nêu những điểm chính sau:- Tường thuật sự thật.- Bắc cầu giữa chính phủ và người dân- Thông báo cho người dân biết về các vấn đề mới- Giáo dục, giải trí, giải thích- Bảo vệ quyền lợi của người dân.

Các phóng viên này đồng ý rằng công việc của họ là cho người dân biết tin tức chính xác và kịp thời. Họ cũng nói họ viết tin cho người đọc. Tầm quan trọng của độc giả Rất nhiều phóng viên quên mất độc giả. Thay vào đó, họ viết bài để làm vừa lòng chủ biên hay nguồn cung cấp tin của họ, những người họ dựa vào để lấy tin viết bài, kể cả các viên chức chính phủ. Nhiều phóng viên có hành động như vậy vì họ gặp chủ biên và những người cung cấp tin cho họ hàng ngày. Họ muốn làm vừa lòng những người này. Nhưng khi các phóng viên viết bài cho chủ biên và những người cung cấp tin, họ hay có thói quen đưa những chi tiết mà chỉ những giới này quan tâm đến. Nhiều độc giả không hiểu nổi bài của họ. Hoặc các bài viết của các phóng viên đó không có nghĩa lý gì đối với đời sống của bạn đọc.

Các phóng viên giỏi không bao giờ quên rằng họ viết cho ai. Một nhật báo có số phát hành lớn – chẳng hạn như báo Thai Rath tại Thái Lan – có nhiều loại độc giả, đó là các viên chức hàng đầu trong chính phủ, các thương gia giầu có, tài xế taxi, người bán hàng rong. Báo Thai Rath tường thuật về nhiều vấn đề chính trị, kinh tế, xã hội khác nhau. Các phóng viên của báo này cố gắng viết một cách rõ ràng và đơn giản để tất cả độc giả đều hiểu câu chuyện. Mặt khác, các phóng viên của những tạp chí văn hóa phổ thông và giải trí – chẳng hạn như tờ Tuosanavadei Pracheaprey tại Campuchia – biết rằng nhiều độc giả của họ còn trẻ và để ý nhiều đến thời trang, âm nhạc và các ngôi sao màn ảnh. Vì thế họ chú trọng đến các đề tài này, và viết về các đề tài đó một cách dí dỏm. Họ không chú trọng đến chính trị hay chính phủ.

Các phóng viên giỏi biết rằng họ phải biết kể chuyện khéo. Nếu họ không trình bày các tin tức của họ một cách khéo léo thì người đọc sẽ không đọc bài của họ và có thể sẽ mua báo khác.

Phẩm chất của phóng viên giỏi Theo các ý kiến tại cuộc hội thảo kể trên, một phóng viên giỏi cần có những phẩm chất sau:

- Đặt nhiều câu hỏi
- Biết cân đối và công bằng
- Đáng tin cậy và có trách nhiệm với độc giả
- Lấy tin từ nhiều nguồn tin và kiểm chứng các tin của họ
- Chân thật và không đánh cắp tin của các phương tiện truyền thông khác.

Tất cả các ý kiến này đều đúng.

Các phóng viên giỏi cũng đều có tính tò mò:
Họ luôn luôn muốn biết sự việc xoay vần ra sao, và lúc nào cũng theo dõi tin tức. Họ để ý quan sát. Họ nhận ra những điểm khác thường trên đường phố mà những người khác không để ý. Họ biết lắng nghe, nhưng nghe một cách thận trọng. Họ không chấp nhận một điều gì đó là đúng chỉ vì giới chức chính quyền nói là đúng.

Họ độc lập:
Họ không để cho những người khác lợi dụng họ vào lợi ích riêng. Họ tìm biết cả hai mặt của vấn đề và kiểm tra lại xem tin của họ có thực sự chính xác hay không.

Các phóng viên giỏi rất có kỷ luật:
Họ không để cho mình bị mất tập trung để có thể viết xong bài kịp với kỳ hạn. Khi gặp khó khăn, họ không bỏ cuộc mà tìm cách khác để biết sự thật. Họ chỉ viết về sự thật vì đó là điều độc giả của họ muốn biết và cần biết; họ không đưa ý kiến riêng vào trong bài. Nhiều phóng viên giỏi cũng rất có lòng thương người. Họ khó chịu khi thấy người này áp bức người kia. Họ cảm nhận những thống khổ của những người khác và hiểu những vấn đề của người khác. Họ muốn viết về những vấn đề đó để thế giới biết đến và có biện pháp giải quyết./.

Voicing a Radio Story

By Mia Lobel

Unless your are one of the few producers out there who can make a career out of non-narrated pieces, chances are you are going to have to VOICE your piece from time to time. This is one of the most challenging aspects of radio production and can make or break a story. But voicing can also be a lot of fun and it gives you the opportunity to put yourself into your work - to give your piece the emotion or levity the piece deserves. Most importantly, have fun with voicing and let your personality shine through. The following are a few tips that can help you properly voice your work.

Writing: The key to good voicing is good writing. Always make sure you read over your copy and change anything that doesn't sound natural to you. Often, especially when reading news, your copy is going to be written by someone else. Make sure you have time to review the copy and adapt it to your speech patterns.

Read your copy OUT LOUD before you track. ALWAYS!! Unless you have the benefit of voicing in your closet, you're probably going to have folks staring at you while you track: an engineer, the show producer, and possibly your editor as well - all listening to your read. If you have to keep stopping and starting, they're going to get really irritated. Also, you might find that there is a certain word or combination of words that are hard for you to say. Know this in advance so you can slow down there or change the wording.

If it helps you - UNDERLINE the words in your copy that you want to emphasize. Sometimes in a live report, you can lose your sense of context and this will help.

Breath. Don't forget to BREATHE! It's OK if your listeners hear you breathe. This is a completely natural occurrence and although your breathing may sound very loud in your headphones, I guarantee that your listeners will find it much more strange if they DON'T hear you breathe. Mark your breaths with an apostrophe or slash. There's nothing worse than running out of breath mid-sentence.

Projection. This goes hand in hand with breathing. Obviously on the radio, you don't have to shout to be heard. But you do have to have ENERGY behind your voice. If you're not breathing, you can't possibly project and your voicing is going to sound weak. Many people don't know this, but talking quietly actually takes as much or more breath than speaking normally.

Try this exercise: place your hand just below your rib cage, above your belly. Breath into this space, making sure not to lift your shoulders as you inhale. You should be able to feel your belly expand. Breath out slowly and see how long you can make the breath last. Use this technique when you're tracking to keep your voice strong.

Pausing and Pacing. The key is variation. Vary your pacing. You may be reading news, but it's still a performance. You are responsible for bringing the images you've written into people's minds. You can do this by speeding up and slowing down your read at appropriate moments. It's hard for people to tune out when you keep changing things up on them! Allow yourself to pause and don't be afraid of silence. Sometimes people need a moment for your words to sink in.

Diction. Don't over do it, but make sure you can be understood. Your listeners need to be able to hear every 'T' and every 'P' in your copy. You don't necessarily have to read slowly or over-annunciate to achieve this, but you do need to be sure that each word is understood. Radio listeners only have one shot to get what you're saying and if you're words are unclear, slurred together, etc., they're going to miss your story.

Context/Tone. Don't sound like a Muppet or a corpse - BALANCE! Match the tone of what you're talking about. Your job is to give context to your best cuts. If your piece is funny, let yourself laugh. If it's sad, let yourself express some emotion - speak more slowly, lower your tone, etc. Make people FEEL what you're talking about.

Personality - Let it shine through. Don't be afraid to let your personality come through in your voicing. Part of this will be done with your writing, but you need to be able to translate your personality through your voice. Remember that this is a performance. Keep your audience entertained.


Other Important Tips:

- Make sure you sound like you know what you're talking about. For example - don't mispronounce names! Bad, bad, bad. Make sure you have PRONOUNCERS for all names, places, scientific terms, etc. - anything that might throw you during your read.

- One of the worst things you can do is to sound like you're reading. Make it sound natural. Do NOT think about the millions of people worldwide who may be hearing your story. Think about that ONE person driving home from work and tell your story to him or her. If it helps, have someone sit in the studio (or closet) with you while you're tracking.

- In a live report, if you need to cough, clear your throat, or make any other audible bodily function, be sure to use the COUGH BUTTON located in most studios. No one wants to hear this.

- Avoid tracking if you have a cold. If you don't have a choice, try drinking some tea with lemon or standing in a steamy bathroom for a while. This should clear things up long enough to get you through your report.

- Listen and learn. Listen to the radio, to spoken word, to theater. What kind of voices move you? What is it about the way certain people talk that makes you listen and want to hear more.

-Practice, and figure out what kind of voicing works best for you. EVERYONE can improve his or her voicing. It's a constant process and the more you do it, the better you'll get. Try out different methods and find what works best for you!

Writing a Radio Script

By Dave Gilson

Writing for radio is different than writing for print. You're writing for the ear, not the eye.

Listeners have to get it the first time around- they can't go back and hear it again (unlike re-reading a sentence in a magazine). And while a reader may get up and come back to an article, a radio listener who gets up may not come back. So you want to grab their attention and hold onto it for as long as possible. Writing feature stories like the ones aired on B-Side is also different than writing news copy. You can loosen up a little. You can be more literary, more creative, more personal. This handout is a quick guide to writing a script for a feature radio story.


Getting Started: Logging Tape

After you've finished your reporting, it's time to log your tape. This means listening to everything you've recorded and writing it up. You should transcribe quotes, note who's saying what, time how long the tracks are, and (if you're using a minidisc) note the track numbers. Highlight or mark tracks you know you want to come back to. You don't have to log the tracks you know you won't use.

Example


Choosing Your Acts

After you've logged your tape, you should select the tracks you want to use (tracks are also called cuts, soundbites, or actualities). Cuts generally shouldn't be longer than 30 seconds- you only have a few minutes and besides, most radio listeners have short attention spans. (If you have a great long cut, you can break it up with your narration or edit it down). Don't just choose cuts purely based on what's said- also consider how it's said. Think about how your cuts will fit into your story structure- do they describe something, tell a story, make you laugh, make you scratch your head? Your actualities should advance the story and make it interesting.


Starting to Write

As you start writing your script, you probably already have a good idea what your story's going to sound like. You've listened to all the clips and ambiance, maybe selected some music. You may have talked about the story with a friend or editor. Basically, you already have all the elements floating around in your head. Start writing your script by laying out all your cuts in the order you think you're going to use them. Then start writing your narration around them.


Anchor Intros

The place to start is usually the "anchor intro"- this is what the announcer/host will say to introduce your story. An anchor intro quickly sets up your story and puts it in context, without giving away too much. It should also introduce you, the reporter/producer.


Telling a Story

As you write your narration, try to tell a story with a beginning, middle, and end. Draw listeners into the story by setting a scene, raising a question, playing a weird noise, or introducing a character. Use narrative elements like foreshadowing, suspense, and scene changes to move the story along.


Mix Things Up

Use tracks of varying length. A series of 20-second acts interspersed with 10-second tracks will get pretty monotonous. And when you wrap up your story, don't end with an actuality or just a sign off. You should get the last word, even if it's just a short sentence.


A few aesthetic considerations to keep in mind as you write your script:

Be conversational. Your narration should sound as natural as possible, like you're telling a story to a friend. This is not the same as trying to imitate spontaneous speech. Instead, this means writing in a style that sounds as relaxed as possible. Use phrases and words you normally use. When you read your narration aloud, do you sound like yourself?

Be visual. Give your listeners a chance to imagine the people, places and things in your story. Create a sense of scene; describe people; include interesting sounds. Avoid a story that's just a series of talking heads or facts.

Be concise. Long sentences loaded with ten-cent words and relative clauses usually don't work too well in radio (but there are exceptions). Mix up your sentence structure. It's surprisingly easy to fill 3 or 4 minutes of airtime- so don't overwrite.

Be energetic. Use the active voice. Use punchy verbs and contractions. Mind your tenses - don't switch back and forth between past and present. Most radio stories are done in present tense. Some exceptions include commentaries, and news stories about past events.

Be experimental. For variety, stick in a tape-to-tape cut (one actuality leading straight into another without narration in between). Mix acts and tracks. For example, if someone is droning on and on, you can play them under your narration- this will convey a sense of them rambling. Even the most straightforward story can have an unusual or memorable element in it.

Be thoughtful. Try to go beyond just presenting the facts. Let your listeners know why your story matters. Is there a lesson to be learned, something to be taken away? You don't have to get too heavy or cerebral- just take it a step or two beyond pure description.

Writing for the Ear

The way you listen to speech is different than the way you read. A few tricks to make sure your listeners stay tuned in:

Keep ideas intact. Don't break up subjects and verbs. Compare these three sentences: - Nancy Smith, who is the founder and CEO of the Acme Corporation, says the widget market is booming.- Acme Corporation founder and CEO Nancy Smith says the widget market is booming. - Nancy Smith is the founder and CEO of the Acme Corporation. She says the widget market is booming.

Nancy Smith gets lost in the first one. The next two sentences express the same idea without losing track of who's being talked about or who she is.


Write transitions in and out of your actualities. You don't have to be obvious, but acts shouldn't seem abrupt or forced. If you give someone's name three sentences before you play their clip, you should mention their name again before they start talking. This will remind listeners who's about to talk.


Likewise, don't follow an actuality from one person by naming another person. This can make it sound like Person #2 just said Person #1's actuality. o You don't have to write in complete sentences. You can also break up sentences for emphasis.


Acts and Tracks

Radio scripts generally follow a common format. Here are a few guidelines:

Label each actuality "ACT". Note who's talking and how long it is. Actualities are usually distinguished from narration with boldface, italics, capitalization, indentation, or some combination of these.

Label each track of your narration "TRX" or "TRK". Note how long it takes for you to read it. o Use parentheses or brackets to note when ambience (labeled "AMB" or "AMBI") or music is playing. The more specifics about how this sound will be used, the better. This will help your editor and will remind you what to do when you're mixing the final version.

Give the phonetic spelling of hard-to-pronounce words and names in parentheses after the name. Write out numbers and abbreviations - it will slow your read down if you have to figure out how to say 1,459 when you could read "one thousand, four hundred and fifty nine" Not that you should use such a specific number in your story-use approximate numbers.

Note the estimated length of the entire story (without the anchor intro) at the top of the script. A rough rule of thumb to use: one page of single-spaced script usually corresponds to a minute and a half to two minutes of produced tape.

Các dạng kết cấu của bài báo

vj

Thử lật giở dăm ba tờ báo ngày hay tạp chí một buổi sáng sẽ thấy đập ngay vào mắt những cái tiêu đề thật kêu, nhưng chỉ vì cái tiếng kêu đó mà ta bị lôi cuốn vào nội dung của bài thì nhiều khi... vỡ mộng. Những bài không đáng gọi là báo chí thì chẳng nói, tức một nỗi là nhiều bài có ý tứ, có thông tin hẳn hoi, vậy mà nội dung cứ rối tinh hết cả lên.Kết cấu kim tự tháp ngược được coi là kết cấu hiện đại và phù hợp với tin, điều đó khỏi phải bàn. Nhưng với các bài viết chuyên sâu - tạm gọi chung như thế cho các loại "feature" thay vì phải phân loại quá chi tiết như cách gọi trong báo chí Việt Nam - thì có nhiều cách để giải quyết vấn đề cho đúng cách nhằm đảm bảo sự hấp dẫn đối với độc giả trong khi vẫn tuân thủ những quy định cơ bản của báo chí. Với các bài viết chuyên sâu, kể cả phóng sự, chuyện tả tình tả cảnh là thường tình. Nhưng cái dở của nhiều người viết là nhiều khi cứ như thể họ đang... viết văn. Tôi đã đọc không ít bài mà lối kể "con tằm nhả tơ" làm người ta đọc đến tận quá nửa vẫn không hiểu thông điệp chính là gì (xin được không nêu dẫn chứng cụ thể vì... nhiều quá). Một khi đã xác định được góc độ bài báo, đã chọn lựa thông tin, đã tìm ra thông điệp cốt lõi, thì trước khi viết phải làm dàn ý. Trước một trang giấy dày đặc chữ, với những ý tưởng rối rắm, độc giả sẽ không biết sẽ đi đến đâu và sẽ nản. Vì vậy, lý lẽ của phóng viên phải được sắp xếp sao cho dễ đọc, để độc giả hiểu ngay phóng viên muốn nói gì. Giảng viên Fabienne Gérault thuộc trường Đại học Báo chí Lille của Pháp nêu lên những cách kết cấu cho bài viết như sau: Kết cấu kim tự tháp ngượcViệc đầu tiên là tập hợp thông tin. Sau đó, sắp xếp chúng. Cách đơn giản nhất là theo thứ tự quan trọng giảm dần. Thông điệp cốt lõi phải được nói ngay ở đoạn đầu. Các đoạn sau phát triển các thông tin bổ sung. Những độc giả không có nhiều thời gian có thể ngừng đọc sau khi đã nắm những thông tin chính. Nhưng cấu trúc này thường khiến kết luận của bài không được hay, vì phần này gồm những thông tin ít giá trị nhất.
Ba quy tắc:
* Quên đi bài nghị luận: không làm dàn ý theo kiểu bao gồm mở đầu, thân bài, kết luận, mà bài báo phải đi ngay vào trọng tâm thông tin, cùng với thông điệp chính. Sau đó sẽ đến "như thế nào" và "tại sao".
* Mỗi đoạn một ý: không gì gây bực tức cho độc giả hơn là tìm thấy ở dòng thứ 15 một thông tin bổ sung cho dòng thứ 3. Gần như có thể nói rằng mỗi đoạn phải phát triển một ý.
* Liên kết giữa các đoạn: luôn thu hút độc giả từ đầu đến cuối. Tránh viết "dây cà ra dây muống", chuyển đoạn một cách chặt chẽ. Điều này giúp tránh đi lan man.Kết cấu thời gianSắp xếp bài viết theo trật tự thời gian là điều bình thường, nhưng nó làm cho những gì mới diễn ra trở nên xa xôi. Kết cấu này phản lại luật xa gần. Vì vậy, chúng ta có thể bắt đầu bằng tương lai, trong trường hợp này ta sẽ có kết cấu thời gian đảo ngược. Nhưng cách này khó đọc. Cách tốt nhất là trộn hai cách: bắt đầu bằng một dự án quan trọng trong tương lai, hiện tại hoặc quá khứ vừa diễn ra, sau đó quay trở lại kết cấu thời gian. Kết cấu tổng hợpKết cấu này tương tự kết cấu một bài phát biểu về lịch sử. Chúng ta bắt đầu bằng sự việc hoặc tình trạng, sau đó nói đến nguyên nhân hoặc kết quả. Kết cấu này đơn giản và logic, cho phép đề cập kỹ một vấn đề mà không làm độc giả chán. Nhưng khó tìm được trình tự thông tin và kết nối các đoạn. Kết cấu dạng chứng minhPhù hợp với loại bài phân tích, điều tra, bình luận. Phải đề cập đến thông tin chính, sau đó chứng minh bằng một loạt lý lẽ dựa trên các sự việc. Điều quan trọng tìm ra được cấu trúc bài. Cần rút ra những khái niệm của mỗi một loại cấu trúc để tìm ra cấu trúc thích hợp cho bài báo. Cần nhớ là phải tìm ra một trật tự và logic khi kết nối các đoạn. Mỗi loại kết cấu có điểm mạnh và điểm yếu khác nhau, người viết có thể lựa chọn cho phù hợp với thông tin mà mình muốn truyền tải. Không thể nói kiểu kết cấu nào hay hơn nhưng tất cả đều có điểm chung là theo một logic nhất định để nêu bật chủ đề. Mà ít nhất, nó cũng giúp cho bài viết mạch lạc và độc giả biết điều gì đang chờ họ ở phía trước./.

Những phẩm chất của một nhà báo giỏi

vj

Mỗi người khi đã dấn thân vào nghề báo đều muốn tìm những tiêu chuẩn cụ thể để phấn đấu vươn lên. Có rất nhiều tổng kết về những phẩm chất của một nhà báo giỏi - kể cả những định nghĩa cao siêu nhưng... mơ hồ và phù phiếm, cho đến những cái gạch đầu dòng hết sức đơn giản.Dưới đây là quan điểm của Reuters Foundation trong cuốn "Cẩm nang dành cho phóng viên."Tò mò: Các phóng viên sẽ dễ dàng đặt ra được những câu hỏi hay nếu bản thân họ cũng tò mò muốn biết câu trả lời. Nhạy bén với tin tức: Thông thường, phóng viên có được khả năng phát hiện ra tin tức là nhờ thực hành nhiều, nhưng dường như một số người có khả năng thiên bẩm và nhạy bén hơn hẳn những đồng nghiệp khác. Sự kiên trì: Không chịu bỏ cuộc để tìm kiếm thông tin trong bối cảnh trì trệ quan liêu, âm mưu thủ đoạn hoặc sự chống đối quyết liệt. Khách quan: Một nhà báo giỏi phải để những ý kiến cá nhân và định kiến bên ngoài cửa tòa soạn. Trách nhiệm của nhà báo đối với xã hội là đưa tin chứ không phải là thuyết phục. Cung cấp thông tin thực tế từ mọi phía, càng nhiều càng tốt, và để mọi người tự đưa ra quyết định của họ. Hoài nghi: Phóng viên cần biết cách "hoài nghi đúng đắn" khi liên hệ với các cơ quan, nhân viên chính quyền hay các công ty. Các nguồn tin thường muốn cung cấp những thông tin có lợi cho họ. Đương nhiên là không nên để sự hoài nghi này trở thành sự nghi kị quá mức. Dễ tiếp xúc với mọi người: Hầu hết các câu chuyện là xuất phát từ con người. Sự yên tĩnh, thư thái có thể sản sinh ra những bài viết tốt, nhưng những phóng viên có khả năng giao tiếp dễ dàng với mọi loại đối tượng sẽ có cơ hội tìm ra nhiều câu chuyện hay hơn./.

Guide to AP style

Dr. Michael S. Sweeney, Utah State University

Why AP Style?: You must know Associated Press style if you intend to get a job in print journalism. The stylebook is widely used and contains much that will prevent writers from making errors of fact, grammar and punctuation.

A publication's use of a particular style provides consistency, accuracy, and tone. For example, the styles of The New York Times and Rolling Stone differ significantly.

The AP style falls somewhere in between, aiming at a general audience with a tone that is neither too elite nor too common. Although you won't find an explanation of the logic of AP style in the stylebook, it has been my experience that AP likes information presented so it is:

1. Totally accurate.
2. Totally clear to anyone with a high school education.
3. As tight as can be, given No. 1 and No. 2.
4. Inoffensive, unless there is an overriding reason, central to a significant news story, to include potentially offensive words or concepts.

As you read the AP Stylebook, pay extra attention to these entries:

a, an -- You use the article "an" in front of words that sound as if they begin with a vowel, regardless of how they are spelled. So, you would say it is an honor to be here today. (Hear the flat-A sound that begins the word? It sounds as if it should be spelled AWN-or.) Or, if you already know this rule, you could say this is a useless exercise. (Hear the "y" sound in "useless?")

academic degrees -- Put an apostrophe in bachelor's degree and master's degree. This is to show possession. The degree belongs to the bachelor or master (that's you). Even when shortened to bachelor's and master's (no "degree" afterward), you keep the apostrophe.

addresses -- Abbreviate the words street, avenue and boulevard (think S-A-B), but only if they appear after a numbered address. Also abbreviate compass directions, but only if they appear with a numbered address. So, you'd write 50 S. Court St., but if you leave off the house number, you'd write South Court Street. Got it? Never abbreviate drive, highway, place, or any of the other words that might follow an actual street name such as Court, Union, Ventura, Lombard, Pennsylvania or whatever. Let's use this system for Utah addresses: 1160 E. 100 South St.

affect, effect -- Ninety-nine times out of 100, if the word you use is a verb, spell it with an "a," and if it is a noun, spell it with an "e." In these two usages, affect means to influence and effect means the result of an action -- and those are by far the most common uses. Examples?
Student: How will this affect (try substituting the word "influence") my grade? Teacher: I don't know what the effect (try substituting the word "result") will be.

all right -- two words. Is everything all right?

a.m., p.m. -- Recognize that 8 p.m. tonight is redundant. So, write 8 tonight, or 8 p.m. today. Better still: 8 p.m. Monday.

Anglican Communion -- This is the first church in the AP Stylebook. Read every church entry carefully. Each religion has its own lexicon, and if you screw it up you make enemies.

Bible -- Capitalize when you mean the black book in American hotel rooms everywhere. Lowercase when you use the term as slang for an authoritative source. Example: Elements of Style is my bible.

burglary, larceny, robbery, theft -- Ooooo, tricky. There is a difference between a burglar and a robber, and you have to know it. Your stylebook gives you a definition of these terms, so let me give you examples of how to use them, all taken from the same scenario.

1. Larceny: If I leave my B-52 CD's on the floor outside my office door and you take them -- without breaking into my office and without threatening me, then you have committed larceny, also known as simple theft, and you are a thief.

2. Burglary: If you break into my office (or even pass through the unlocked door without my permission) and take the B-52 CD's off my desk, but did not threaten me, you are a burglar.

3. Robbery: If you see me carrying my B-52 CD's and are overcome by an uncontrollable urge to possess them (hey, I wouldn't blame you), and you demand them from me and make a real or implied threat, you are a robber.

4. Sometimes you see the phrase "aggravated robbery" in newspapers. The term means that the robber not only made a threat but also displayed a weapon, such as a gun or knife. This person is still called a robber.

Church of Jesus Christ of Latter-day Saints -- There are two "t's" in Latter. Note the hyphen and the lower-case "d." In Utah, "LDS" or "Mormon" are acceptable in any print-journalism reference because of the familiarity of the audience with the term and the abbreviation.

City Council -- Capitalize when referring to a specific City Council, even if the name of the town is not given. Mayor Doug Thompson will ask the City Council to spend more on patrolling near USU.

co- -- Sometimes it's followed by a hyphen, and sometimes it's not. When the prefix is part of a word indicating occupation, hyphenate, as in co-worker, co-owner. There are no hyphens when the letter "o" is doubled, as is cooperate and coordinate.

collective nouns -- In the United States, nouns such as team, Congress, committee and group take singular verbs, such as "is." These collective nouns also take the pronoun "it" instead of "they." So, if you're confused about whether a word such as "team" is an "it" or a "they," try making up a sentence using the word followed by "is" or "are." You wouldn't say "The team are playing well." Try this, instead: "The team is playing well. It may win this game." That's correct.
composition titles -- I don't care whether you italicize or put quotation marks around composition titles. What I want you to notice is which words in the titles of books, plays, movies and TV programs are capitalized, and which are not. AP's rule is this: Capitalize the first word of any title. Capitalize all words that are four letters or longer. Do not capitalize the articles "a," "an" and "the." Do not capitalize conjunctions or prepositions, unless they are four letters or longer. Examples: The Elements of Style; Gone With the Wind ("with" is a preposition, but it is capitalized because of the four-letter rule). So, what do you capitalize? The first word, any word four letters or longer, and all nouns, verbs, adverbs, adjectives and pronouns.
days or dates? -- Not apparent in the AP stylebook, but it ought to be. The common rule for publications is to use the days of the week -- Monday, Tuesday, etc. -- when referring to events within seven days, before or after the publication date. When writing about events more distant, use months and dates, such as "April 30" and "June 5." Do not use both. Do not use yesterday, today and tomorrow -- if a story were delayed before publication, the time elements would be wrong.
dimensions -- Use figures for all numbers that indicate height, weight, width, etc., even for numbers less than 10. Example: The book weighs 2 pounds.
directions and regions -- Capitalize words such as North and South if they refer to places you can stand and say, "I am standing in the -------." That means they are nouns referring to regions, and AP says capitalize them as such. When referring to compass directions, such as "I am walking north," lower case them.
essential clauses, essential phrases -- If you use the word "which" to introduce a phrase or clause, precede it with a comma. Do not precede the word "that" by a comma. Use "which" to introduce non-essential phrases and clauses, which can be eliminated from a sentence without changing its essential meaning (such as in this sentence). See? If you drop the clause "which can be eliminated, etc.," then the remaining sentence still has the same meaning -- Use "which" to introduce non-essential phrases and clauses. Use "that" when you want to use a phrase or clause that cannot be removed from a sentence without changing its meaning (such as in this sentence). If you eliminate the essential clause from that sentence, you are left with "Use 'that' when you want to use a phrase or clause." That gives a clearly different meaning than the original sentence, because you know by now that you want to start some phrases and clauses with "which," and thus the sentence is illogical. If this causes you problems, let's talk.
fewer, less -- Use fewer for things that you can count. Example: I have fewer quarters than you do. (You can count, "One quarter, two quarters, three quarters.") Use less for things you cannot count. Example: I have less cash than you do. (You don't say, "One cash, two cash, three cash.")
governmental bodies -- Read this entry carefully to determine when to capitalize names of agencies and departments.
highway designations -- These bedevil many journalists, but they're easy. Capitalize U.S. Highway 89, or U.S. 89. Capitalize Utah Highway 33, but notice that you lowercase the "s" in state Highway 33.
Inc. -- Do not precede it with a comma
Islam -- Read not only every entry for Christian churches, but also the entries for other religions. Note that a follower of Islam is a Muslim, a change from previous English spelling. Use the word "Islamic" as an adjective for things, as in "Islamic architecture."
it's, its -- "It's" is a contraction that means it is, or it has. "Its" means "belonging to it." Whenever you must choose one or another in a sentence, try inserting the phrase "it is" or "it has." If one of those pairs makes sense, then use it's. I use funny word associations to remember things like this. Technically, they are called mnemonic devices (as in the movie, Johnny Mnemonic). When I see the word "it's," I tell myself "the apostrophe means 'to be.'")
Jewish congregations -- Jews have temples and synagogues, not churches. Jewish rabbi is redundant. Jewish synagogue is redundant.
lay, lie -- Not as tricky as it might seem. The way I remember the difference is that "lay," in the present tense, requires an object; in other words (pardon me) you can only "lay" something. The word "lie" in the present tense means recline on a horizontal plane. Examples in the present tense: I lay the book on the table. Now it lies there. In the past tense, lay becomes laid, and lie becomes lay. Examples: I laid the book on the table yesterday. It lay there for several hours before my brother picked it up.
local -- A word you almost never need. "He was taken to a local hospital" is silly. Just say "He was taken to a hospital." Better yet, name the hospital. Similarly, change local schools to Cache Valley schools, or schools in Cache County, or some other phrase that is specific. Remember, specific is better than vague.
majority, plurality -- As you know, a majority is at least a tiny bit more than 50 percent. A plurality is the largest percentage of something that is divided at least three ways, and yet is below 50 percent. Example: If Ronald Reagan wins 48 percent of the vote, Jimmy Carter wins 44 percent of the vote, and John Anderson wins 6 percent of the vote, then Reagan has a plurality, not a majority.
marshal and Marshall -- Commonly confused. Double the "L" in a person's name.
Mass -- Capitalize when referring to the celebration of worship in the Roman Catholic Church. This is a common error.
military titles -- Glance at this entry. Realize that most military titles that appear immediately before a person's name are abbreviated, and all are capitalized. Realize that it will speed your search for the proper abbreviation if you know which branch of the service to look up.
millions, billions -- Try to avoid long numbers with lots of zeroes, as in 7,000,000,000. Instead, say 7 billion. Also remember how to tell the difference between 1 million and 1 billion when you're looking at such a number. 1 million has seven digits, just as the word "million" has seven letters. 1 billion has 10 digits, which I remember by comparing it to a 10-dollar "bill." (Hey, it's a mnenomic device that works for me, OK?)
months -- Never abbreviate months when they do not immediately precede a date. Example: We got married in September last year. However, when the name of a month immediately precedes a date, abbreviate it -- but only if the month's name is six letters or longer. Example: We got married Aug. 6 last year. But, we were divorced March 5.
numerals -- This entry is a common source of confusion. Remember the rule of thumb, "Other Uses," which says, "For uses not covered by these listings: Spell out whole numbers below 10, use figures for 10 and above. Typical examples: They had three sons and two daughters. They had a fleet of 10 station wagons and two buses." Now, having mastered the rule of thumb, read the exceptions to the rule.
pleaded -- It's the past tense of plead. There is no such word as pled.
plurals -- Note the unusual rule that when you form the plural of a proper noun that ends in a "y," you usually add an "s," as in Kennedys, Grammys, Emmys.
possessives -- The main AP exception to Strunk and White's Elements of Style involves forming the possessive of a singular proper noun that ends in "s." AP says merely add an apostrophe. Examples: Otis' cookies, Amos' ice cream, Charles' chips. And here's a reminder of something I'm sure most of you already know: To make something that is singular into a possessive, add 's; to make something plural into a possessive, first make sure it is plural, usually by verifying that it ends in an "s," and then add an apostrophe. Here's a nonsense sentence that illustrates the idea: One dog's bone is worth two dogs' ears.
quotations in the news -- Do not change words in quotation marks. Those quote marks tell the reader, "This is exactly what was said." Quote marks always appear outside a period, comma, semicolon and colon. When a full-sentence quotation is introduced or followed by attribution, place a comma between them. Examples: I said, "What the heck is going on?" . . . "It's the state fair," he said. One exception to the rule is that quotations that are in the form of a question do not need a question mark and a comma -- merely a question mark. Example: "What's going on?" he asked. [Note the lower case "h" in he.] When using a sentence fragment as a quotation, do not set it off with a comma unless the sentence requires one for proper grammar. Example: He said he felt "sicker than a dead frog[no comma here]" after he drank too much tequila. [Note that the only words he actually said were "sicker than a dead frog." The rest of the sentence is a paraphrase, not a quotation, and thus does not have quote marks.]
Satan -- He's uppercase, but devil is not. Neither is satanic. (Ozzy fans, take note.)
savings and loan association-- It is not a bank. You cannot call it a bank.
Scot, Scots --People from Scotland are NOT "Scotch." That's a drink, and a fine one at that, when lower case.
second reference -- Well-known abbreviations are acceptable on second reference. Thus, Internal Revenue Service can become "the IRS" the second time you refer to it. Avoid using unfamiliar abbreviations. If you are writing about the Left-Handed Dogcatchers Association, do NOT refer to it as LHDA on second reference. Instead, call it "the association" or "the group." And don't think that putting parentheses around an odd abbreviation makes it OK to use repeatedly. It still looks funny. Here's an example of what to avoid: the Left-Handed Dogcatchers Association (LHDA) met last night. The LHDA decided to catch some left-handed dogs.
state names -- Spell out all names of states in sentences unless they are preceded by a city, county or military base name. Then, according to the chart found with this listing, you abbreviate all state names EXCEPT the two states outside the Lower 48 and all continental states that have five or fewer letters in their names. Examples: I lived in Oklahoma. I lived in Tulsa, Okla. I lived in Iowa. I lived in Council Bluffs, Iowa.
temperature -- Use figures unless the temperature is zero. Examples: It's minus 5 degrees. I hope it warms to 9 or 10.
titles --Capitalize formal titles immediately before a name, and do not separate the title from the name by a comma. Examples: I saw President Clinton. I got to meet Pope John Paul II. Titles that appear after a name or standing alone are ALMOST NEVER capitalized. If you're wondering about those exceptions, see AP, "nobility." Also note that sometimes, a person's title is set off by commas. In those cases, it is lower case. If you're wondering when to use a comma between title and name, see "appositives," or just listen for the natural pause when you say the sentence aloud. If you pause, use a comma. Examples: The president, (PAUSE) George W. Bush, (PAUSE) ate a burger. President (NO PAUSE) George W. Bush got indigestion.
U.S. AP has changed an old rule. It now accepts U.S. in all references to the United States.
vice president -- No hyphen.
weapons --Unfortunately, copy editors need to know something about weapons because they are mentioned in many stories. Know the difference between a revolver and an automatic. Know correct style for a .45-caliber pistol.
weather term -- Recognize that blizzard, cyclone, gale and hurricane have specific meanings.
years -- To indicate a decade, add an "s." to the first year in the decade. Example: In the 1960s, I did a lot of things I don't remember. If you abbreviate this, do it this way: In the '60s, I did a lot of . . . Remember that years are never spelled out. Even at the beginning of a sentence, use a figure: 1968 was a good year, I'm told.
Under A Guide to Punctuation
comma -- Place a comma before and after the following when they appear in the middle of a sentence:
A year, if it follows a month and date. Example: I was born on Nov. 6, 1958, in Madison, Wis.
A state, if it follows a city or county name. Example, I was born in Madison, Wis., on Nov. 6, 1958.
An appositive, which means a word or phrase that says the same thing as a word or phrase next to it. Example: I saw my boss, John McFeely, in the hall. (My boss and John McFeely are identical.) However do not place a comma after a title that precedes a name. Example: Executive Editor John McFeely died today.
Spelling:
accommodate (two c's, two m's)
adviser (AP likes an "e" in it)
afterward (no "s" at the end)
all ready (everyone is prepared; all are ready) and already (completed action)
altar (table in church) and alter (modify)
amid (has no "st" at the end)
among (has no "st" at the end)
busing (transporting by bus) and bussing (osculating, i.e, kissing)
calendar
canceled, cancellation (these are AP's preferences)
Caribbean
cemetery (the vowels are "e's")
embarrass (two "r's" and two "s's")
harass (only one "r." My old boss told me to remember it this way: her ass.)
homicide (not homocide)
indiscreet (meaning imprudent)
indiscrete (meaning not separated into parts)
judgment (there is no "judge" in judgment)
Kmart
knowledge
livable
Marshall, marshal, martial (a person's name, a military rank, and an adjective meaning military)
National Organization for Women (not "of" women)
nuclear
officeholder (one word)
percent
principal (meaning primary or major, as in the title of the high-ranking school official)
principle (a fundamental law or doctrine)
privilege (no "d")
sheriff
subpoena (pronounced "suh-PEEN-a")
Vietnam (one word)

10 nguyên tắc tại The Washington Post Online

Tờ báo nổi tiếng The Washington Post Online vừa công bố 10 nguyên tắc làm việc cho báo. Những nguyên tắc này không chỉ phục vụ cho những nhân viên của tờ The Washington Post Online mà còn giúp ích cho tất cả những phóng viên đang làm việc cho các tờ báo điện tử.

Thông báo này nêu rõ: Đa số những người đang làm việc cho báo The Washington Post Online đều chuyển đến từ báo in, vì vậy trong suốt thời gian qua các cuộc tranh luận về cách viết cho báo điện tử liên tiếp diễn ra và đã có những suy nghĩ sai lệch về loại hình báo chí mới mẻ này.

Theo đó, 10 nguyên tắc vừa được The Washington Post Online đưa ra sẽ là kim chỉ nam, cơ sở để phóng viên viết bài cho báo điện tử.

1. The Washington Post Online chuyên cung cấp thông tin trực tuyến, nên đối tượng phục vụ hàng đầu là những người thường xuyên đọc báo trên Internet. Họ có những yêu cầu, sở thích riêng biệt so với bạn đọc của các loại hình báo chí truyền thống khác. Nhiệm vụ đầu tiên là đáp ứng những nhu cầu riêng biệt đó.

2. Trong tương lai, báo sẽ cập nhật thông tin 24/7 để đáp ứng nhu cầu nắm bắt được thông tin ngay khi nó vừa diễn ra. Nếu không đáp ứng được điều này, bạn đọc sẽ tìm đến một tờ báo khác. Vì vậy, thông tin luôn phải được cập nhật nhanh nhất.

3. Chú trọng vào việc làm sao có thể đưa tin sớm hơn tất cả các tờ báo khác và bắt đầu sở hữu những thông tin độc quyền.

4. Mới mẻ, độc đáo và thông tin có giá trị là những điếm khiến người đọc phân biệt The Washington Post Online với các tờ báo khác. Phải tập trung vào các bài phân tích, phê bình và điều tra.

5. Những bài được đăng trên báo điện tử phải có giá trị tương đương với các bài trên báo in. Hơn nữa, cần tăng cường khả năng tương tác bằng các dịch vụ như blog, chat và đa phương tiện như hình ảnh, âm thanh…

6. Chính xác, khách quan, dễ hiểu là những gì người phóng viên của báo điện tử phải đảm bảo khi viết bài.

7. Tôn trọng và khuyến khích người đọc bày tỏ quan điểm, ý kiến riêng của mình tuy nhiên với người phóng viên thì chỉ được phép khi có có sự đồng ý của tòa soạn hoặc đang viết cho các chuyên mục như bình luận, phê bình…

8. Cơ cấu tòa soạn của báo điện tử vẫn được giữ nguyên giống như báo in, cách sắp xếp headline, cấu trúc của bài viết của báo điện tử khá giống với báo in, đều có các phần như tít, sapô….

9. Các nhân viên làm việc cho The Washington Post Online đều phải tham gia một lớp đào tạo cách viết bài cho báo điện tử.

10. Cần nhận thức rõ ràng rằng báo điện tử không phải là phiên bản điện tử của báo in mà chúng ta sao chép lại những gì xuất hiện trên giấy vào máy tính. Thông tin mới mẻ, nhanh chóng và đa chiều là những gì báo điện tử cần có để phân biệt với báo in.

Tuy nhiên cũng rất khó để tìm được một giới hạn chuẩn để phân chia rõ ràng hai loại hình này.

(VietNamNet)

Viết lead cho ngon

vj

Hãy coi việc viết tin như một quá trình. Tìm được ý tưởng hay là viết tin. Thu thập thông tin là viết tin. Viết ra cái tin đó chỉ là khâu cuối cùng trong cả một quá trình sáng tạo kéo dài. Nhưng đừng để cả quá trình bị toi công chỉ vì một cái lead dở ẹc.

Viết lead rất khó và nó quyết định chất lượng của 1 tin. Nhiều người gọi câu mở đầu của tin là lead. Nên hiểu ngược lại: Lead là câu mở đầu, và để được gọi là một cái lead tử tế còn phải mang nhiều yếu tố nữa. Hãy để ý vào lead một chút, bởi lead “chuối” thì chẳng ai thèm tiếp tục đọc tin của chúng ta làm gì.

Lead là gì?

Là câu hoặc đoạn đầu tiên của tin.

Nắm bắt được phần TINH TÚY của câu chuyện
Trả lời câu hỏi: CÂU CHUYỆN CHÍNH Ở ĐÂY LÀ GÌ?
Làm cho độc giả chú ý và lôi độc giả vào câu chuyện.
Là điểm “nóng” nhất cho thấy sự sáng tạo của nghề báo. Phóng viên giỏi hay không thể hiện ở lead của họ.

Những điều cần lưu ý để viết lead tin hay và rõ ràng:

Trước hết hãy tự hỏi “Câu chuyện chính ở đây là gì?”
Chỉ sử dụng những thông tin quan trọng.
Hầu hết các chi tiết được đưa vào phần sau của tin.
Cố gắng chỉ biểu đạt một ý, thông thường trong một câu.
Câu ngắn và không bị khô cứng, trong khoảng 25 – 25 chữ.
Cú pháp câu đơn giản – chủ ngữ-động từ-tân ngữ.
Thời quá khứ.
Tránh dùng câu bị động nếu có thể.
Luôn có yếu tố thời gian trong các lead của tin khó.

Cố hoàn thiện lead trước khi tiếp tục với cả câu chuyện. Nếu chưa viết được lead nghĩa là chưa làm xong công việc thu thập thông tin.

Nếu đến hạn chót vẫn không viết được lead, hãy tưởng tượng mẹ, vợ/chồng của bạn sẽ hỏi khi bạn về nhà “Hôm nay con/anh/em viết bài về vấn đề gì?”

Câu trả lời có thể chính là lead./.

13 nguyên tắc của Financial Times

Thời báo Tài chính (Financial Times – FT) - tờ báo uy tín của giới tài chính Anh nói riêng và thế giới nói chung - đưa ra 13 nguyên tắc khi viết tin như sau:

1/ Cố gắng đưa thông tin ai, cái gì, ở đâu, tại sao, khi nào, như thế nào, bao nhiêu ngay trong 3 đoạn đầu tiên của tin.
2/ Dùng từ thật chuẩn xác và không dùng từ thừa. Viết các câu ngắn, từ ngắn, thay vì câu dài, từ dài. Hãy rút thông tin quan trọng nhất lên câu đầu tiên của tin trong vòng 14-20 chữ (không vượt quá 25 chữ). Hãy dùng thì chủ động thay vì dùng bị động.
3/ Nên dùng dấu chấm hết câu nhiều hơn các loại dấu câu khác. Dùng liên từ một cách phù hợp ở các đầu đoạn.
4/ Đoạn đầu tiên của tin không vượt quá 40 từ. Ý nghĩa của mỗi đoạn là ở nội dung bên trong đó, chứ không phải ở độ dài.
5/ Hãy sử dụng ngôn ngữ hàng ngày (dễ hiểu), không phải ngôn ngữ của các chính trị gia, luật sư hay các nhà kinh tế học. Hãy giải thích một cách ngắn gọn và phù hợp những gì mà có thể độc giả không hiểu.
6/ Không được để ý kiến cá nhân chi phối nội dung tin. Không được nói độc giả nên nghĩ gì và làm gì.
7/ Cung cấp sớm trong tin về chức năng của (các) tổ chức mà bạn đang viết. Đây là việc của phóng viên, chứ không phải của biên tập viên.
8/ Sử dụng càng ít từ mang tính trừu tượng càng tốt. Hãy sử dụng từ có ý nghĩa cụ thể, rõ ràng.
9/ Sử dụng các câu trích, dẫn (quote) một cách chính xác, đặc biệt là ở tít của tin.
10/ Hãy chú ý việc đang viết tin, bài cho trang báo nào. Các từ viết tắt có thể được chấp nhận đối với các trang tài chính hay thị trường. Các trang tin hay bài (features) thì cần có những giải thích rõ ràng hơn.
11/ Đừng sử dụng từ ngữ mang tính chuyên môn trong tin, nó sẽ khiến độc giả mất tập trung và hầu hết những từ này là không cần thiết.
12/ Gần một nửa độc giả của Thời báo Tài chính sống ở ngoài nước Anh. Vì vậy, tránh dùng các từ “chúng ta” hay “ở đây” khi nói về nước Anh. Tương tự như vậy, chú ý đến cách diễn đạt mùa hay múi giờ.
13/ Luôn để ý đến khả năng bị kiện vì nội dung tin bài. Hãy chuyển tin bài cho luật sư nếu bạn nghĩ có nguy cơ bị kiện.

(Financial Times Style Guide)

Viết tin cho đài phát thanh

vj

Viết một cái tin 45 giây cho đài phát thanh ư? Nhấc tay một cái là xong. Bài bình luận 5 phút nhé. Hơi mất công nhưng không vấn đề gì!

Nhiều người chắc hẳn có suy nghĩ như thế, nhưng thực ra viết bài cho đài phát thanh có lẽ là khó nhất, bởi người nghe chỉ có mỗi một con đường cảm nhận là dùng thính giác. Thường có câu nói rằng "muốn đọc kỹ thì xem báo" chứ không ai bảo nghe đài, xem TV. Quy ngược lại là không thể bệ nguyên xi bài viết cho báo in vào studio mà đọc vì không hiệu quả. Song hình như đó lại là cái cách rất phổ biến hiện nay.

Với các bài phóng sự thì nhiều phóng viên phát thanh làm tương đối tốt - xét về văn phong cho báo nói - nhưng các loại tin tức, bình luận thì tiêu chí nhanh và tiện lợi được đặt lên hàng đầu chứ không phải văn phong.

Hãy lấy một ví dụ đơn giản: Đài phát thanh được Thông tấn xã cung cấp thông tin quốc tế đều đặn thành những bản in sẵn theo giờ thỏa thuận. Có ai đảm bảo là những bản tin này được biên tập lại cho phù hợp với báo nói không? Có thì bao nhiêu phần trăm? Còn nếu không thì... thôi rồi Lượm ơi.

Các biên tập viên của TTX đương nhiên không thể biết cách viết cho nhà đài, họ toàn viết cho báo in thôi. Cách viết lead hiện nay còn quá nhiều điều phải bàn và không ít báo luôn luôn có đầy những cái lead lòng thòng với đầy những cái ngoặc đơn, ngoặc kép, chức vụ dài dòng, ý chính thì nằm tận cuối câu. Làm một người đọc nhìn còn tức mắt, nghe qua đài thì có mấy ai chịu nổi cơ chứ. Rồi còn sự liên kết giữa các đoạn văn với nhau nữa.

Nguyên tắc chung

• đừng cố gắng kể cả câu chuyện
• tập trung vào từng điểm một
• viết bằng ngôn ngữ đối thoại
• cụ thể và sử dụng những ngôn từ rõ ràng
• dùng các câu văn ở thể chủ động
• có mở đầu, thân bài và kết luận
• phần đầu hấp dẫn
• chú trọng tính đơn giản.

(Michelle Betz, IJNet.org)

Nhưng vì (outsource) nên không đúng yêu cầu đã đành, nhiều bài do nhà đài tự biên tập cũng chưa ổn. Chung quy vì người viết tin toàn viết theo tư duy và ý thích riêng, không đặt mình vào vị trí của một người đang vừa lái xe vừa nghe radio, một bác nông dân vừa xỉa răng vừa ôm cái tran-xi-to ngồi dưới bụi tre.

Thực ra thì các thủ thuật để viết tin cho đài phát thanh cũng chỉ cần tóm gọn trong mấy cái gạch đầu dòng. Khác với đọc báo, người nghe khi quên mất nội dung đoạn đầu thì không thể quay trở lại được. Vậy nên nếu chất chồng thông tin trong một bài đọc ngắn chỉ chỉ càng tự hại mình bởi thính giả không thể nào theo dõi hết - nghe sau là quên trước.

Những câu viết trúc trắc đầy các mệnh đề phụ cũng chính là những cái mạng nhện lùng nhùng làm rối thêm, chưa kể thói quen không hay của một số đồng nghiệp là thích chơi chữ và khoe chữ.

Dưới đây là một số điểm nên và không nên để tham khảo khi viết tin bài cho đài phát thanh:

NÊN

1. Kể chuyện theo trật tự LOGIC.
2. Viết như nói, nói như viết (dùng các câu ngắn. Nếu dùng câu dài thì tiếp ngay sau đó nên là một câu ngắn)
3. Mỗi câu chỉ mang MỘT ý. Chỉ một mà thôi!
4. Dùng thời HIỆN TẠI.
5. Dùng thể CHỦ ĐỘNG.
6. Dùng ngôn từ để vẽ nên bức tranh (Hãy để độc giả tự rút ra kết luận - chỉ kể/mô tả những gì đang diễn ra.)
7. Quý trọng những từ bình thường, giảm bớt những từ bóng bẩy, chơi chữ.
8. Phiên âm rõ các tên riêng nước ngoài, kể cả những tên đã biết rõ.

KHÔNG NÊN

1. Không nói những gì không cần. Hãy đi thẳng vào vấn đề.
2. Không viết tắt (ví dụ HLHPNVN, TƯMTTQVN, WB, NATO, IMF, UNDP)
3. Không chất đầy bài bằng các tính từ.
4. Không dùng những lời sáo rỗng.
5. Không dùng biệt ngữ.
6. Tránh ngôn ngữ mơ hồ. Hãy nói cụ thể.
7. Tránh từ đồng nghĩa hoặc các biến thể.
8. Không dùng con số dài để tránh đọc nhầm, dùng số chẵn khi có thể (Ví dụ: 1 triệu 200 ngàn hoặc 1,2 triệu thay cho 1.200.000, gần 1.900 tấn thay cho 1.878 tấn)
9. Không viết tắt các đơn vị đo lường (Ví dụ: viết rõ là mét khối thay cho m3, hécta thay cho ha, đôla Ôxtrâylia thay do AUD)
10. Không gửi tin khi chưa thử đọc thành tiếng chính bài viết của mình./.

Một vài chỉ dẫn khi viết Lead

vj

Lead là phần quan trọng nhất của bất kỳ tin bài nào, dù đó là tin vắn, tin tổng hợp, bài phân tích hay bài phóng sự.

Lead – tức đoạn văn đầu tiên (còn gọi là intro) – có thể làm cho câu chuyện trở nên hấp dẫn nhưng cũng có thể khiến nó thất bại.Cần dành nhiều thời gian cho lead: nó phải có khả năng đứng độc lập mà vẫn nêu được câu chuyện, nhưng cũng phải hấp dẫn và làm cho độc giả muốn đọc tiếp.

Nếu không làm được điều đó thì không chỉ lead hỏng mà toàn bộ những gì phóng viên viết ra đều vô ích.

Dưới đây là những điểm cần lưu ý:

• Lead phải rõ ràng, ngắn gọn và đơn giản. Nói chung lead (tiếng Anh) chỉ vào khoảng dưới 30 chữ hoặc tối đa 3 dòng trên màn hình còn lead tiếng Việt có thể dài hơn khoảng 30%.

• Lead nên trả lời câu hỏi ai, cái gì, khi nào và ở đâu. Nếu có thể thì cũng có thể giải đáp luôn câu hỏi tại sao, và đừng bao giờ để độc giả băn khoăn “làm sao mà phóng viên biết được thông tin này nhỉ?”. Cần tuân thủ nguyên tắc dẫn nguồn tin.

• Đọc lại lead khi viết xong và tự hỏi “vậy thì sao”? Câu “Hãng sản xuất kim cương lớn của Nga Almazy Rossii-Sakha (ARS) và De Beers của Nam Phi đã ký một thỏa thuận quan trọng tại đây hôm thứ Ba, kết thúc nhiều tháng va chạm về vấn đề xuất khẩu kim cương của Nga” được sửa lại thành “Hai hãng sản xuất kim cương lớn nhất thế giới đã ký kết một thỏa thuận trị giá 550 triệu USD mỗi năm hôm thứ Ba để De Beers của Nam Phi trở thành hãng duy nhất được mua đá quý của Nga.” Hãy tìm hiểu xem có điều gì mới và nổi bật; hãy tránh những cụm từ kiểu như “trong một đòn mạnh giáng vào tiến trình hòa bình” hoặc “trong một thất bại mới của chính phủ vốn đã lung lay” vì nó chẳng cung cấp thông tin nào mới cho độc giả.

• Hãy đọc to lead (hoặc đọc thầm trong đầu). Nếu không thể đọc thẳng một mạch không cần lấy hơi hoặc ngập ngừng về nghĩa thì hãy viết lại. Hãy cố gắng chỉ nêu một ý; nếu thấy phải đưa hơn một ý thì những ý này phải hợp với nhau và không làm cho độc giả căng thẳng. Tránh kiểu lead với lối nói “một mặt...., mặt khác...” hay “đúng như dự đoán”.

• Dùng động từ ở dạng chủ động chứ không dùng dạng bị động và tránh dùng những từ khó hiểu, dài.

• Tránh các câu trích dẫn toàn bộ cũng như các một phần trích dẫn trong lead. Phần trong ngoặc ở câu dưới đây không có tác dụng gì: Tư lệnh NATO tại Bosnia, Đô đốc Leighton Smith của Mỹ, nói hôm thứ Ba rằng ông “không biết” liệu hòa bình có kéo dài ở nước cộng hòa này hay không sau khi rút 60.000 quân gìn giữ hòa bình do NATO đứng đầu. Câu trích dẫn chỉ có giá trị khi người phát biểu là một người thật nổi tiếng và bản thân câu nói chính là tin tức, ví dụ: Tổng giám mục Canterbury tuyên bố hôm thứ Sáu rằng Thái tử Xứ Wales đã “quay lưng với Cơ đốc giáo và không phù hợp để đứng đầu Nhà thờ Anh quốc”. Nếu sử dụng một phần trích dẫn trong lead thì phải có câu trích đầy đủ ở bên dưới. Điều này có ý nghĩa rất quan trọng nhằm tái khẳng định với độc giả rằng câu trích dẫn nằm trong đúng ngữ cảnh.

• Nói chung cần có yếu tố ngày trong lead (trong tin tiếng Anh không dùng “today” hoặc “yesterday”). Câu văn tiếng Anh thường đặt yếu tố thời gian sau động từ nhưng trong tiếng Việt nên đặt ở đầu câu.

• Tìm một “góc nhìn của ngày hôm nay”. Điều này có thể hơi khó khăn khi sự kiện bạo động đã trôi qua một ngày nhưng nên tránh những cái lead mơ hồ, trừu tượng về việc tình hình trở lại bình thường. Chắc chắn vẫn đang có điều gì đó diễn ra đáng để đưa tin. Sau một cơn bão, mọi người dọn dẹp đống đổ nát và bắt đầu xây dựng lại nhà cửa; sau một vụ nổi loạn, có thể các binh sĩ đang tuần tra những con đường hoang vắng trong tâm trạng lo ngại; một vị bộ trưởng thoát khỏi cuộc bỏ phiếu bất tín nhiệm có thể đang tìm cách thỏa hiệp để tránh một vụ khủng hoảng khác. • Không nhồi nhét vào lead những chi tiết phụ, chẳng hạn như các địa danh, tên của các quan chức nhỏ hay tổ chức. Nếu địa danh ít nổi tiếng, hãy dành câu mô tả “một thị trấn nhỏ cách Hà Nội 150km về hướng Bắc” cho câu văn bên dưới. Nếu nguồn tin là quan chức dưới cấp bộ trưởng thì thông thường trong lead chỉ cần nói đơn giản là “một quan chức chính phủ” còn tên tuổi, chức danh thì nêu ở bên dưới. Đối với một chức danh mà có thể độc giả không hiểu thì tốt nhất là nên giải thích. Ví dụ “Một quan chức Liên Hợp Quốc phụ trách hồi hương người tị nạn Cônggô phát biểu...” thì rõ hơn là “Quan chức bộ phận hồi hương thuộc Cao ủy Liên Hợp Quốc về người Tị nạn Anthony Moga phát biểu...”

• Tránh lối nói khoa trương.
• Lead phải được hỗ trợ bằng các chi tiết, con số và các câu trích dẫn trong những câu văn tiếp theo.

Lưu ý 3 vấn đề sau:

1) Không “nhét” thêm câu bình luận sai cho một nguồn tin. Bộ trưởng Tài chính Theo Waigel cho biết doanh thu thuế của Đức sẽ giảm 17,3 tỷ mark so với mức dự báo chính thức cho năm nay, gây ra nghi ngờ về khả năng của quốc gia này đối với việc thực hiện các tiêu chí để có đồng tiền chung châu Âu duy nhất. Chắc chắn là ông bộ trưởng không hề bày tỏ bất kỳ sự hoài nghi nào. Không được nói quá về tầm quan trọng của nguồn tin: nếu chỉ là người phát ngôn bộ ngoại giao thì không được gọi là “một quan chức chính phủ cấp cao”.

2) Động từ chính trong lead phải phản ánh trung thành toàn bộ câu chuyện; nếu hai chính phủ đồng ý thảo luận về bất đồng thì không nên đưa tin rằng họ đã quyết định cùng hoạch định chính sách.

3) Kiểm tra kỹ các con số thương vong, số người đi bầu cử cũng như các con số khác để đảm bảo những gì được nêu trong tin bổ sung chính xác cho thông tin trong lead.

(Theo AFP StyleBook và các tài liệu khác)

Phân tích một bài viết tốt

vj

Dưới đây là bài viết về một cuộc họp ngoại giao lớn được lấy làm ví dụ trong cuốn "Cẩm nang viết tin" của Peter Eng và Jeff Hodson.

Hãy lưu ý cách người viết dùng kiến thức về hoàn cảnh, lời bình tại cuộc họp và các cuộc phỏng vấn với các đại biểu sau cuộc họp để có được một bức tranh hoàn chỉnh, có ý nghĩa về những gì đã xảy ra.

Trong bài viết này, phóng viên trích dẫn 7 nguồn tin, cả có danh và khuyết danh. Ngoài ra, anh ta còn phỏng vấn nhiều nguồn khác trong ngày để biết cái gì đã xảy ra và vì sao nó quan trọng. Bài viết trình bày rất khoa học, logic, chặt chẽ từ chủ đề này sang chủ đề khác, từ chủ đề quan trọng nhất đến chủ đề ít quan trọng.

Phóng viên đã làm cho tất cả các thông tin liên quan gắn kết với nhau. Anh đã trả lời tất cả các câu hỏi mà người đọc có thể đưa ra theo một trật tự logic. Tất nhiên, để bố cục một bài viết hoàn chỉnh thì phóng viên phải là người đọc nhiều và nắm đầy đủ được vấn đề.

Mỹ cam kết lưu ý tới an ninh châu Á và cải thiện quan hệ với Trung Quốc

HÀ NỘI, VIỆT NAM (AP) - Mỹ và Trung Quốc đã làm yên lòng các quốc gia châu Á và châu Âu tại cuộc đàm phán an ninh hôm thứ Tư khi nói rằng họ sẽ tìm mọi cách chấm dứt những căng thẳng gần đây giữa hai nước. Nhưng diễn đàn đã không thuyết phục được Bắc Triều Tiên nối lại đối thoại.

Phần mào đầu bằng hai câu đưa hai diễn biến rất đáng chú ý: hội nghị đã đạt được gì và không đạt được gì. Lưu ý: ý rất rõ và diễn đạt đơn giản.

Bộ trưởng Ngoại giao Trung Quốc Đường Gia Triền nói rằng nước ông đánh giá cao quan hệ với Mỹ và sẽ hơp tác với Oasinhtơn để đảm bảo hòa bình và ổn định trong khu vực.

Đoạn này có một trích dẫn quan trọng, hỗ trợ cho phần đầu của mào đầu.

"Sau một thời kỳ khó khăn, quan hệ Trung-Mỹ, vốn thu hút sự chú ý của toàn thế giới, gần đây đang trên đường cải thiện," ông Đường đã nói như vậy trong một bài phát biểu ở Diễn đàn Khu vực ASEAN.

Độc giả cẩn thận sẽ hỏi ngay: Diễn đàn khu vực ASEAN là gì? Cho tới lúc này, độc giả chỉ biết đó là một cuộc họp an ninh.

Diễn đàn này được Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á gồm 10 thành viên tài trợ, có sự tham gia của Mỹ, Trung Quốc, Nga, Hàn Quốc, Liên minh châu Âu và các nước khác. Bắc Triều Tiên tham dự với vai trò là quan sát viên.

Phóng viên lập tức tră lời câu hỏi đó. Và cũng hỗ trợ luôn cho phần mào đầu có nhắc tới các quốc gia châu Á và châu Âu.

Theo một nhà ngoại giao ASEAN thì Bộ trưởng Ngoại giao Mỹ Colin Powell đã làm yên lòng ASEAN khi nói rằng Mỹ sẽ ưu tiên quan hệ với Trung Quốc và với châu Á-Thái Bình Dương nói chung.

Phóng viên đã hỗ trợ xong phần mào đầu với lời bình của Trung Quốc. Bây giờ anh ta hỗ trợ bằng lời bình của phía bên kia - Mỹ. Không phỏng vấn được Powell, anh hỏi một người khác xem Powell nói gì.

Phát ngôn viên người Thái Norachit Singhaseni cho biết, trong một cuộc gặp với Bộ trưởng Ngoại giao Thái Lan, Surakiart Sathirathai, ông Powell đã nhấn mạnh: Mỹ vấn lưu ý tới khu vực này và chính quyền Mỹ chú trọng rất nhiều đến châu Á.


Quan hệ Mỹ-Trung mấy tháng qua đã xấu đi vì có lời buộc tội các học giả ở Mỹ làm gián điệp, vụ tranh cãi về chiếc máy bay gián điệp của Mỹ, hệ thống phòng thủ tên lửa mà Mỹ đưa ra cũng như các vấn đề nhân quyền.

Bối cảnh này rất quan trọng để hiểu tin. Nó cho độc giả biết tầm quan trọng của những gì nêu trong mào đầu: Mỹ và Trung Quốc đang cố cải thiện quan hệ. Hoàn cảnh đơn giản, ngắn gọn, đủ để hiểu câu chuyện.

"Chúng tôi muốn thấy Mỹ và Trung Quốc nối lại đàm phán ngoại giao bình thường vì đó là hướng đi đúng đắn và chúng tôi rất hoan nghênh tiến triển đó," Norachit đã nói như vậy khi được hỏi về quan điểm của các nước Đông Nam Á.

Cả Trung Quốc và Mỹ đều đóng vai trò chủ chốt về kinh tế và an ninh ở Đông Nam Á, nơi có hơn 1 tỷ người và có một số tuyến đường biển quan trọng nhất thế giới.

Hai đoạn này giải thích bối cảnh và câu hỏi "Thế thì sao?" Sự cải thiện quan hệ giữa hai nước có ý nghĩa gì đối với Đông Nam Á.

Đây là lần thứ hai Bắc Triều Tiên tham dự các cuộc đàm phán an ninh do ASEAN tài trợ, nhưng lần này Bộ trưởng Ngoại giao Paek Nam Sun từ chối tham dự và thay vào đó là một quan chức cấp thấp hơn, ông Hur Jong. Kết quả là không có một cuộc gặp Mỹ-Triều nào tại cuộc đàm phán năm nay.

Hur đã giết chết hy vọng nối lại nhanh các cuộc đối thoại giữa Bắc Triều Tiên với Mỹ và Hàn Quốc. "Họ cứ nghĩ là Mỹ đưa ra một số điều kiện để nối lại đàm phán," Tổng thư ký ASEAN Rodolfo Severino nói khi nhớ lại lời của Hur trong các cuộc đàm phán an ninh.

Severino nói, "Mỹ bảo không, họ không áp đặt điều kiện nào cả. Họ chỉ đợi phản ứng từ Bắc Triều Tiên trước đề nghị đối thoại được đưa ra.

"Ông Severino cho hay Bắc Triều Tiên vẫn im lặng sau khi các nước khác tại cuộc đàm phán bày tỏ hy vọng về việc nối lại cuộc đối thoại Bắc-Nam.

Một quan chức Hàn Quốc giấu tên nói, "Thực ra, họ có một quan niệm tiêu cực về đối thoại." Thậm chí Bộ trưởng Ngoại giao Trung Quốc Đường Gia Triền còn nói ông sẽ "rất vui nếu thấy có sự cải thiện hơn nữa" trong quan hệ giữa Bắc Triều Tiên với các nước khác.

Sự tham dự của Bắc Triều Tiên tại các cuộc hội đàm an ninh một năm trước đây đã dẫn tới những bước đột phá trong quan hệ với Mỹ và Hàn Quốc, mở ra một trang sử mới trong quan hệ đối ngoại với các quốc gia trên thế giới kể từ cuộc chiến với Hàn Quốc trong những năm 1950.

Một vấn đề an ninh nữa của châu Á cũng được đưa ra đàm phán lần này nhưng không gặt hái được mấy tiến bộ là tranh cãi về những hòn đảo ở biển Nam Trung Hoa. Những tranh giành về quyền lãnh thổ của Trung Quốc và nhiều quốc gia ASEAN đã gây ra một số cuộc xung đột vũ trang trong những năm qua.

Bộ trưởng Ngoại giao Việt Nam Nguyễn Dy Niên, người chủ trì các cuộc đàm phán an ninh, cho biết các nước này đang đàm phán về một "bộ quy tắc ứng xử" để tránh các xung đột tiếp theo nhưng vẫn còn bất đồng về nhiều vấn đề, trong đó có diện tích địa lý và bộ quy tắc này đề cập tới. Ông cho biết các nước đang xem xét một đề nghị từ Philíppin nhằm phá vỡ bế tắc".

Bộ trưởng Ngoại giao Bỉ Louis Michel đại diện cho Liên minh châu Âu (EU) cho biết trong các cuộc đàm phán, các nước, trong đó có EU, đã phản đối kế hoạch phòng thủ tên lửa của Mỹ. Michel nói với phóng viên rằng: "Chúng tôi phải thảo luận với Mỹ về hệ thống phòng thủ tên lửa vì nó có thể có tác động xấu tới tiến trình giải giáp vũ khí."

Trong bài phát biểu của mình, ông Đường có nhắc lại lời cảnh báo của Trung Quốc rằng hệ thống tên lửa sẽ gây hại cho hòa bình và ổn định. Nó sẽ "chẳng tốt đẹp gì cho sự tin cậy và hợp tác giữa các quốc gia," ông nói.

Sử dụng lời trích dẫn hiệu quả

vj

Những lời trích dẫn rất quan trọng vì chúng làm cho người đọc tin tưởng vào giá trị của câu chuyện.

Chúng bổ sung cho dữ kiện ở đoạn đầu, nhấn mạnh thêm đến các điểm chính trong câu chuyện.

Qua những lời trích dẫn, độc giả có thể "nghe" trực tiếp từ nguồn tin nói về tin đó. Họ cũng có thể hiểu thêm được về thái độ, tình cảm và tính tình của nguồn tin.Những lời trích dẫn cũng làm cho câu chuyện thêm đa dạng và tăng nhịp độ câu chuyện. Người đọc không chỉ đọc hết dòng nọ sang dòng kia về thông tin trong câu chuyện. Một câu chuyện không có lời trích dẫn rất nhàm chán. Khi nào nên trích, khi nào không Chỉ nên dùng những lời trích dẫn có khả năng tóm tắt hay về một tình huống nào đó, chứa đựng những cảm giác hoặc hình ảnh mạnh, hoặc cho thấy tính tình của một người nào đó. Đây là lời một ngư dân Campuchia được trích trên tờ Phnompenh Post, tóm tắt cách nhìn đời giản dị của ông."Tôi biết làm hai việc trong đời: đánh bắt cá và ăn cá. Cha tôi và các con tôi cũng vậy." Bộ trưởng nội vụ Thái Lan, được trích trên tờ Bangkok Post, nói với băng đảng mafia địa phương rằng ông sẽ tiếp tục diệt trừ tội ác, ma túy và cờ bạc: "Bây giờ, hãy nghe tôi cảnh cáo đây: tôi sẽ làm cho Bangkok và các tỉnh lân cận trở nên sạch sẽ. Vì vậy những ai làm bậy hãy sửa sai, và đừng bảo rằng tôi đã không cảnh báo." Lời trích dẫn này cho thấy quyết tâm của vị bộ trưởng đó mạnh đến đâu. Sau đây là lời của một người Mỹ đã từng tham gia chiến tranh Việt Nam, nói về cuộc gặp gỡ sau này tại vùng nông thôn Việt Nam với một người đã từng đối đầu bên kia chiến tuyến. Lời trích dẫn này được đăng trong một bài của hãng thông tấn AP, đưa độc giả vào ngay quang cảnh tại chỗ và những xúc động của người trong cuộc: "Lúc đó, ông ta chồm qua chiếc xe đạp của tôi, kéo tay tôi và ôm chầm lấy tôi, tựa như một người cha ôm con. Cử chỉ đó thật nồng ấm, tôi cảm nhận được hơi ấm đó. Trong 5 phút đồng hồ, ông đã làm tôi mất hết tự chủ."
Nhiều phóng viên chỉ đơn giản đưa vào bài của mình hết lời trích dẫn này đến lời trích dẫn khác. Họ thường làm thế khi viết về những bản tuyên bố, những bài diễn văn hoặc họp báo. Đó là phong cách báo chí lười biếng và phong cách đó khiến câu chuyện khó hiểu và chán phèo.Đặt các lời trích dẫn hay lên gần đầu bài viết để lôi cuốn độc giả đọc tiếp câu chuyện. Bạn cũng có thể đặt những lời trích hay ở cuối bài, làm như vậy sẽ tạo được ấn tượng mạnh cho người đọc. Khi dùng một lời trích để bổ sung cho đoạn mở đầu, bạn nên chắc chắn rằng lời trích đó sẽ thêm vào bài một dữ kiện mới mẻ. Đừng dùng những lời trích dẫn chỉ nhắc lại cùng một dữ kiện đã nói đến trong đoạn mở đầu (hay ở chỗ khác trong bài) như trong bài viết sau: PHNOMPENH, Campuchia - Hôm qua Campuchia loan báo đã loại trừ được bệnh bại liệt ở trẻ em, trở thành quốc gia cuối cùng tại Tây Thái Bình Dương tiêu diệt được căn bệnh này. Thủ tướng Hun Sen nói ông hãnh diện để "loan báo cho toàn thế giới biết rằng lần đầu tiên trong lịch sử Campuchia, bệnh bại liệt trẻ em đã được loại trừ trong nước." Đừng dùng những lời trích nhàm chán, khó hiểu hay lặp lại những gì đã rõ ràng quá rồi. Trong những trường hợp như vậy, chỉ nên dùng lời của bạn để viết lại là đủ. Nhiều phóng viên dùng lời trích dẫn chỉ vì họ có sẵn trong sổ tay. Họ muốn chứng tỏ cho độc giả thấy rằng họ đã phỏng vấn các nguồn tin của câu chuyện. Tránh làm như vậy. Hãy xem xét các thí dụ sau đây cho thấy cách dùng các câu trích rất dở đăng trên nhiều ấn phẩm. Sau đây là trích lời một bộ trưởng của Việt Nam: "Chế biến gạo, hoa màu, cà phê và trà cũng như gỗ và các lâm sản khác sẽ được coi là một ngành công nghiệp sử dụng nhiều lao động hứa hẹn nhất." Đây là cách nói khó hiểu mà các nhân viên quan chức thường hay dùng. Bạn nên dùng lời của mình để viết lại một cách rõ ràng và dễ hiểu - nhưng trước tiên bạn phải tìm hiểu xem bộ trưởng này muốn nói gì. Một lời trích từ một viên chức Liên Hiệp Quốc tại Phnom Penh: "Tôi rất hy vọng sẽ tăng cường hợp tác và viện trợ giữa Chính phủ Hoàng gia Campuchia và Quỹ Môi trường Thế giới." Câu đó rất khô khan và mơ hồ. Câu sau đây chỉ là dữ kiện về bối cảnh, không phải là những lời nên trích dẫn: "Giá của mỗi lần dùng thức ăn nhanh là 40-50 baht, so với 7 USD tại Singapore và 12 USD tại Hoa Kỳ." Tệ hơn nữa, tin này lại được gán cho một nguồn tin vô danh. Qua kinh nghiệm, bạn có thể tự biết khi nào nên trích và khi nào không. Đừng bắt đầu bằng một lời trích dẫn. Nói chung, không nên bắt đầu bài viết bằng một lời trích dẫn bởi vì nếu bạn làm như vậy, độc giả có thể bị lẫn lộn. Có thể họ không biết rằng ai đó nói hay câu chuyện trong bài là gì. Sau đây là đoạn mở đầu của một bài viết đăng trên một nhật báo tiếng Anh tại Lào: “Điều làm cho tôi khó chịu là một số các báo nước ngoài luôn luôn tìm cách chỉ trích Lào mà không đếm xỉa gì đến sự thật, họ chỉ viết theo những điều tưởng tượng mà thôi,” Tỉnh trưởng Champasak, ông Oneneua Phommachanh, nói trong buổi khai mạc một khóa học về báo chí tại Pakse, vào buổi sáng mà một số băng đảng ăn cướp len lỏi vào Lào qua đèo Vangtao-Chongmek tại biên giới Thái-Lào. Mãi đến cuối câu dài dằng dặc này chúng ta mới biết được rằng lời tuyên bố của tỉnh trưởng này có liên quan tới băng đảng ăn cướp tại biên giới. Dù vậy, chúng ta cũng vẫn không biết rõ đã xảy ra những gì. Những ‘sự thật’ nào, những ‘tưởng tượng’ nào? Lời trích được rõ ràng hơn nếu bạn giải thích trước toàn cảnh của các câu trích dẫn. Viết lại câu trích trên sẽ như thế này: "Tỉnh trưởng Champasak Onenueua Phommachanh hôm qua đã chỉ trích các phương tiện truyền thông nước ngoài đưa tin về một vụ tấn công vào một đồn biên giới ở Nam Lào. Vị tỉnh trưởng này nói các phóng viên nước ngoài tả sự kiện đó như là một vụ tấn công của phiến quân nhắm vào chính phủ, nhưng ông nhất mực cho rằng đó chỉ là một vụ cướp bóc mà thôi. ‘Điều đó làm cho tôi khó chịu,' ông nói." Ai nói? Nếu bạn có những lời trích dẫn của nhiều người khác nhau, đừng để chồng chất những lời này cùng một chỗ. Người đọc sẽ bị lẫn lộn không biết ai nói gì. Trước tiên, bạn nên giới thiệu lời người vừa nói để độc giả biết rằng lời kế tiếp là của người thứ hai. Sai: ‘Tôi không hài lòng với ngân sách mới vì nó sẽ làm hại đến người nghèo.’ Tỉnh trưởng nói.‘Ngân sách này chung cuộc sẽ buộc chính phủ phải tăng thuế’ Chủ tịch Thượng Viện nói. Đúng: ‘Tôi không hài lòng với ngân sách mới vì nó sẽ làm hại đến người nghèo.’ Tỉnh trưởng nói.Còn Chủ tịch Thượng Viện thì cho rằng ‘ngân sách này chung cuộc sẽ buộc chính phủ phải tăng thuế’. ‘Nói’ là đủ rồi Trong hầu hết mọi trường hợp, dùng những lời trích dẫn với từ ‘nói’. Đây là một từ đơn giản, rõ ràng và trung lập. Đừng ngại rằng bạn lập lại từ ‘nói’ nhiều lần quá; độc giả không để ý đến điều này. Những từ như ‘nhận rằng’, ‘tuyên bố’, ‘khẳng định’, v.v. mang nhiều ý nghĩa khác nhau. Chẳng hạn, khi bạn nói có ai đó "thừa nhận rằng" có nghĩa là bạn tỏ ý nghi ngờ về những gì người này nói. Đừng thay đổi lời trích dẫn! Các dấu ngoặc đánh dấu lời trích dẫn có nghĩa là tất cả những gì ở giữa là nguyên văn lời nguồn tin nói. Đừng bao giờ thay đổi lời trích dẫn, cho dù bạn muốn làm cho những lời này rõ nghĩa hơn. (Tuy nhiên, bạn vẫn có thể cắt bỏ những chữ ‘ậm ờ’ và những tiếng vô nghĩa người ta thường dùng trong văn nói. Có một số phóng viên còn tin rằng, sửa văn phạm của người nói cũng được). Nếu bạn dùng lời trích dẫn, hãy dùng nguyên văn. Nếu không, chỉ nên dùng một phần lời nói đó. Hoặc viết lại ý của lời nói bằng chính lời của bạn và không dùng các dấu ngoặc. Đừng trích lời mà không lưu ý đến toàn cảnh Có nghĩa là bạn cho độc giả biết chính xác nguồn tin muốn nói gì khi họ nói như vậy. Trong cuộc trả lời phỏng vấn với bạn, nguồn tin có thể thêm những lời giải thích để câu bạn trích dẫn rõ nghĩa thêm. Hoặc họ có thể nói rộng thêm về vấn đề đó, hoặc họ chỉ nói như vậy là để nói đùa mà thôi. Bạn phải cho độc giả biết toàn cảnh của câu nói. Thí dụ, bạn phỏng vấn một cầu thủ bóng đá. Anh ta nói về các cầu thủ trên 35 tuổi, và nói: ‘Tôi giỏi nhất’. Bạn có thể trích lời anh. Nhưng bạn phải nói rõ với độc giả về toàn thể ý nghĩa của câu nói. Anh ta nói về khả năng chơi bóng của anh chứ không phải là về điều gì khác. Anh so sánh chính mình với các cầu thủ trên 35 tuổi khác, không phải với mọi cầu thủ. Để ý đến một loạt những lời trích dẫn liền nhau Nếu những lời trích dẫn được sử dụng hợp lý, chúng sẽ làm cho bài của bạn mạnh mẽ hơn. Song rất nhiều phóng viên chỉ đơn giản đưa vào bài của mình hết lời trích dẫn này đến lời trích dẫn khác. Họ thường làm thế khi viết về những bản tuyên bố, những bài diễn văn hoặc họp báo. Đó là phong cách báo chí lười biếng và phong cách đó khiến câu chuyện khó hiểu và chán phèo. Bạn cần biết cách dẫn dắt độc giả hiểu được câu trích nào là quan trọng và trong bối cảnh như thế nào. ("Cẩm nang viết tin" của Peter Eng và Jeff Hodson)

Mở đầu và kết bài ra sao

vj

Đối với một tin tức, thông tin quan trọng nhất bao giờ cũng được đưa lên đầu - điều này ai cũng biết rồi.

Vậy đối với một bài chuyên sâu (feature) thì nên viết theo kiểu gì để hấp dẫn độc giả từ đầu tới cuối, thậm chí có ấn tượng tốt với bài viết và tác giả để còn... ngóng đọc những bài sau?

Trước hết hãy tìm hiểu cách viết mở đầu và kết thúc. Không ít bài nêu lên một chủ đề gây chú ý nhưng phần mở đầu quá tầm thường, đồng nghĩa với khả năng mất một số bạn đọc hoặc khiến họ có ấn tượng không hay. Trong khi đó, có nhiều trường hợp phóng viên viết được phần mở đầu rất tốt, cách dẫn giải câu chuyện cũng rất logic nhưng đến phần kết lại hụt hẫng, thậm chí cụt.

Nhiều người cho rằng ai viết văn hay thì làm báo giỏi. Điều này chưa chắc nếu phong cách viết văn được "bê" nguyên xi vào trong báo. Nhiều nhà văn quen với kiểu tả tình tả cảnh, trong khi báo chí đòi hỏi đề cập trực tiếp vào vấn đề. Nhưng nếu nhà báo chỉ thuần túy phát hiện thông tin giỏi mà không biết đặt vấn đề, không biết dẫn dắt người đọc đi đến hết câu chuyện thì cũng không đạt được mục đích của mình.

Mở đầu hay không phải chuyện đơn giản nhưng ít ra nó còn được chú ý nhiều, chứ phần kết thì nhiều khi bị coi nhẹ. Thực ra, mở đầu và kết bài đều có ý nghĩa lớn. Mở bài tốt giúp cho người đọc thấy quan tâm hơn đến bài vào và tiếp tục tìm hiểu nó, một câu kết hay sẽ khiến độc giả có cảm tưởng về một bài viết "hoàn thiện".

Giảng viên Fabienne Gérault thuộc Đại học Báo chí Lille của Pháp đưa ra một số gợi ý sau:

Mở đầu

Đây không phải là một đoạn mở đầu dài dòng giới thiệu sự việc, nhân vật, hay vấn đề, mà là ngược lại. "Catch phrase": nó phải tóm được độc giả!

Đây là một trong những đoạn khó viết nhất trong một bài báo. Những không phải bao giờ phóng viên cũng có cảm hứng khi đặt bút viết. Chính vì thế phải đặt ra câu hỏi: làm thế nào thu hút được người đọc? Làm thế nào để đưa ra "cú đấm quyết định" cho bài báo của mình? Đanh thép, cô đọng, nhịp nhàng, đó nhất thiết phải là một câu ngắn. Các từ ngữ đi thẳng vào vấn đề, sao cho độc giả hiểu ngay chủ đề của bài báo.

Mở đầu phải độc lập với các tít, sapô và viết một cách tự do. Đây là một mẹo viết thu hút sự quan tâm chú ý của độc giả. Đây là sản phẩm của trí tưởng tượng sáng tạo của mỗi người.

Sau đây là một số cách viết phổ biến:

- một bức ảnh: định vị sự việc bằng một miêu tả. Độc giả cần được "nhìn thấy".- một trích dẫn: thích hợp khi một hoặc nhiều người được phỏng vấn.

- một câu chuyện: một giai thoại, miễn là có ý nghĩa. Độc giả rất thích.- một công thức quen thuộc: có liên quan đến chủ đề.

- đổi hướng công thức: thay đổi một từ và dùng một câu nổi tiếng.- một hình ảnh: hình ảnh này sẽ là biểu tượng của bài.

- một châm ngôn: có thể tự nghĩ ra hoặc lấy trong dân gian.

- một nghịch lý: đề cập tới chủ đề bằng cách không ai ngờ tới.

- một điều kỳ cục: gợi sự tò mò bằng một hình ảnh, một sự việc bất bình thường hoặc lạ.

- một khẳng định: phải có ý nghĩa hoặc bất ngờ.- một câu hỏi: không nên lạm dụng và đưa ngay ra câu trả lời.

- một sự tương tự: liên tưởng tới một hình ảnh hoặc kỷ niệm của độc giả.

- một sự mỉa mai, một câu khác thường, một câu chơi chữ…

Trong một tờ báo cần có những mở đầu khác nhau. Nhà báo cần đổi mới. Với loại bài tin tức dạng hàng ngày thì chỉ cần đưa ra sự việc và thông điệp chủ yếu có tính thời sự.

Kết bài

Làm thế nào để độc giả có ấn tượng tốt về bài báo?

Phần kết của bài không phải là:

- nơi chúng ta vội vã lướt qua những gì chưa nói trong bài.

- một bài học đạo đức (không nên thêm mắm muối vào bài báo).

- một kết luận của bài văn nghị luận có tính tóm tắt hay tổng hợp.

- một lời chào: đừng viết "phần tiếp theo ở số báo sau…".

Một bài báo là một tác phẩm hoàn chỉnh. Không nhất thiết phải có kết luận đối với các bài mang tính thông tin thuần túy, các phỏng vấn (trừ phi chọn được câu hỏi cuối cùng thật hay).

Ngược lại, tường thuật và bình luận bắt buộc phải có kết.

Yêu cầu cũng giống như với phần mở đầu. Mạnh mẽ, dứt khoát, kết luận phải dùng câu ngắn, hình tượng, độc đáo. Nó đem lại cảm tưởng cuối cùng.

Thông thường, trước phần kết có hai hoặc ba câu, cũng ngắn, chuẩn bị cho "kết luận của kết luận". Đôi khi chỉ cần một hay hai chữ là đủ. Kết bài giúp cho người biên tập:- mở ra góc độ mà anh ta đã đóng lại tối đa ở ngay đầu bài báo. Vì vậy nó gợi sự quan tâm, tò mò, đặt câu hỏi và mở ra triển vọng.- đóng góc độ lại, bằng cách quay lại với thông điệp cốt lõi (khóa cái khóa lại). Một mẹo hay: câu cuối cùng dùng lại các từ của tít hoặc ít nhất là một số từ./.

Viết Feature - không khó nếu biết cách

vj

Feature được hiểu là phóng sự hoặc những bài viết có tính chuyên sâu, chuyên đề vớI nhiều cấu trúc khác nhau. Feature được xem là công cụ mạnh nhất của báo chí để thu hút độc giả.

Là phóng viên lính mới tò te được nhận vào toà soạn nên mọi người nghĩ rằng bạn chỉ làm được những mẩu tin nhỏ. Hay bạn đã viết nhiều bài phóng sự dài nhưng chưa ưng ý bài nào vì cho rằng có một khúc mắc ở đâu đó chưa giải được. Hoặc với những đề tài cũ, bạn sẽ khai thác ra sao để vẫn có thể viết được và gây tiếng vang với bài viết có góc cạnh, có cách nhìn và tiếp cận mới?

Nhà báo kỳ cựu Mỹ Bruce Garrison hoàn toàn hiểu những băn khoăn của bạn. Hãy nghe những lời khuyên của ông và chuẩn bị cho mình những kỹ năng tốt nhất để có được một bài viết thành công dù ngay trong lần đầu tiên trình làng. Đối với bất kỳ một người nào mới bắt đầu vào nghiệp viết, thời gian đầu sẽ rất mất thời gian và công sức để có thể thành công. Bạn cần đặt ra cho bản thân một số câu hỏi thật khó về khả năng viết của mình. Ví dụ, mình có khả năng viết về một cuộc tranh luận về nhân bản gen cũng như các vấn đề về đạo đức liên quan cho tờ Tin Tức hay không? Hoặc bạn có thể viết một bài gây xúc động về các em bé bị căn bện ung thư cho tạp chí Gia Đình hay không? v.v Liệu làm được điều này có quá khả năng của bạn? Cũng có thể lắm chứ. Ít ra là thời gian bắt đầu này. Hãy dành cho bạn thêm chút thời gian. Tìm hiều mức độ, đề tài trong khả năng bạn có thể viết được.

Hãy bắt đầu từ những đề tài nhỏ, và đi lên dần dần. Khi đã đạt được một số thành công nhất định, bạn sẽ tiếp tục mục tiêu của mình. Hãy bắt dầu viết về những gì bạn biết. Và nếu mục tiêu của bạn là trở thành một người viết bài chuyên nghiệp thành công, bạn cũng sẽ phải đổ mồ hôi, nước mắt. Bạn sẽ phải giao lưu với mọi người nhiều hơn, lắng nghe họ, thậm chí phải sống và chấp nhận những bực bội. Và bạn phải có sự hy sinh cá nhân và hy sinh cho nghề nghiệp...Giáo sư Myrick E. Land (1993) viết 'thành công trong nghiệp viết đòi hỏi sự thông minh, óc tưởng tượng, tài năng và sự kiên nhẫn'. 'Chúng ta có tự hỏi điều gì thôi thúc chúng ta viết bài không?' Bài viết người thực việc thựcBạn viết chỉ bởi vì bạn muốn đưa tới người đọc số liệu và thông tin. Bạn viết cũng có thể để chia sẻ thông tin, viết để kể câu chuyện và người đọc sẽ học và biết thêm được từ bạn.


Độc giả cũng được giải trí. Họ sung sướng, hồi hộp theo dõi câu chuyện của bạn. Họ buồn theo mạch chuyện bạn kể. Họ biết thêm thông tin. Họ phản ứng theo những gì được viết trong bài. Và chính vì như vậy, là người viết, bạn có một trách nhiệm to lớn là đảm bảo thông tin chính xác, ngắn gọn cô đọng, kịp thời và có trách nhiệm. Bạn sẽ phải biết cách làm thế nào để thể hiện. Bạn cần có sở thích, hứng thú khi viết bài, và có khả năng viết... Nhưng tất nhiên có sở thích viết và khả năng viết thì vẫn chưa đủ.

Ông Scott Meredith (1987) quản lý cơ quan văn học New York cho biết: 'Có khả năng viết mà không có kiến thức về kỹ thuật viết nhưng lại muốn có thể sống bằng nghề viết thì cũng giống như thấy mình tự nhiên được ban cho cho một đống sắt thép, gỗ và gạch nhưng không có kiến thức về thiết kế, xây dựng lại đi kiếm sống bằng nghề xây dựng nhà và bán nhà vậy.'

Vậy câu hỏi đặt ra: viết feature là gì?Nếu nói theo nghĩa bóng, feature là một bộ phận đặc biệt của một cái gì đó. Bài feature thường là phần quan trọng của một tờ báo, tạp chí chuyên về một chủ đề nào đó. Có nhiều cách tiếp cận, thể loại, dạng bài viết. Hầu hết mọi người quen thuộc với dạng viết thực tế, người thực việc thực và việc chuyển tải thông tin đó thì nghĩ ngay đến dạng viết các chủ đề 'thẳng ruột ngựa' đã thành chuẩn mực, hoặc các chủ đề 'tin cứng', nóng sốt (Ví dụ tin liên quan cảnh sát, tòa án, thể thao, kinh doanh v.v... và được viết theo kiểu truyền thống 'Ai, cái gì, ở đâu, khi nào, tại sao và như thế nào.'

Những câu chuyện thế này nhấn mạnh đến những người có ví trí quan trọng, các họat động và sự kiện đang diễn ra, các xu hướng ở khu vực và địa phương; kèm theo lời giải thích tầm quan trọng và bản chất sự kiện. Các câu chuyện, bài viết feature đòi hỏi cao hơn mức độ kể trên, và đặc biệt hơn. Người viết feature thường áp dụng một số 'giấy phép' và sự linh họat và nhấn mạnh và cái bất bình thường, không phải quy chuẩn hoặc cái khác biệt. Họ sẽ tìm kiếm câu chuyện về một ai đó không nhất thiể phải là người tạo nên tin tức.

Thay vào đó, câu chuyên sẽ viết về một cái gì đó, một ai đó có một nét đặc biệt và cuốn hút. Bài viết feature thường rất cảm động và lôi cuốn đọc giả. Các bài viết dạng này sẽ đòi hỏi người đọc phải hành động bởi vì những bài viết ấy nó có thể nghiêm túc, có thể nhẹ nhàng, có thể rất buồn, rất vui, hồ hởi hay tẻ nhạt, đúng lúc hoặc không... Nó kể cho chúng ta về con người và các trạng thái tinh thần.

Mộ chuyên gia viết feature định nghĩa viết feature là viết các bài viết sáng tạo, chủ quan nhằm thông tin và thư giãn đọc giả. Đây là điểm khác biệt với viết tin cứng, tin nóng đơn thuần đưa thông tin.

Thứ nhất, người viết feature sẽ phải dồn nhiều năng lượng sáng tạo cho mỗi bài viết hơn là những người viết tin tức hàng ngày. Họ sẽ được chủ động tự do về phong cách viết và cách tiếp cận vấn đề, lựa chọn nguồn, v.v...

Thứ hai, các bài viết sẽ thường không khách quan bằng viết tin tức truyền thống, sẽ đưa ra quan điểm nào đó hoặc sự cảm nhận, thán phục, ấn tượng, nhận thức và ý kiến cá nhân (bên cạnh các nguồn tin của mình).

Thứ ba, các bài viết sẽ vẫn có thông tin dù cho nó được sáng tạo và cá nhân hóa bởi người viết.

Mức độ gần gũi 'tận dụng', thân thuộc với đọc giả sẽ là yếu tố quyết định sự thành công của bài viết.

Thứ tư, bài viết phải hấp dẫn đọc giả trong khi vẫn đạt được ba mục tiêu trên. Nó sẽ thỏa mãn đựoc đọc giả- những người lựa chọn bỏ 5 phút để đọc hay hàng tiếng để đọc mà ko làm việc khác.

... Theo tác giả Patterson- 1986 có 3 quy tắc cơ bản cho một bài viết feature:

- Đưa ngay nhân vật vào bài - Kể ngay câu chuyện - Cho người đọc thấy, nghe cảm nhận cho chính bản thân họ. Bài feature hay là bài có nhân vật, trích dẫn họ về chi tiết 'đắt' và việc họ làm.

Feature không viết theo kiểu 'biên bản báo cáo thành tích' hay ' báo cáo nghiên cứu đầy rẫy số liệu', hay cũng không phải là bản tổng kết các sự kiện lớn không sự sống.

Bài viết Feature là những câu chuyện ngắn, có số liệu được viết theo phong cách giọng điệu linh hoạt, và ở thể chủ động

Chúng có mục tiêu, có mạch chuyện, có các nhân vật.

Và nên nhớ nó có mở đầu, có phát triển, có kết thúc.

(Minh Thùy)

The End of Objectivity

By Dan Gilmore

(This is a draft. Over time I hope, with your help, to revise this into a better document. Let me know what you think.)

Maybe it's time to say a fond farewell to an old canon of journalism: objectivity. But it will never be time to kiss off the values and principles that undergird the idea. Objectivity is a construct of recent times. One reason for its rise in the journalism sphere has been the consolidation of newspapers and television into monopolies and oligopolies in the past half-century.

If one voice overwhelms all the others, there is a public interest in playing stories as straight as possible -- not favoring one side over the other (or others, to be more precise, as there are rarely just two sides to any issue). There were good business reasons to be "objective," too, not least that a newspaper didn't want to make large parts of its community angry. And, no doubt, libel law has played a role, too. If a publication could say it "got both sides," perhaps a libel plaintiff would have more trouble winning. Again, the idea of objectivity is a worthy one. But we are human. We have biases and backgrounds and a variety of conflicts that we bring to our jobs every day. I'd like to toss out objectivity as a goal, however, and replace it with four other notions that may add up to the same thing. They are pillars of good journalism: thoroughness, accuracy, fairness and transparency. The lines separating them are not always clear. They are open to wide interpretation, and are therefore loaded with nuance in themselves. But I think they are a useful way to approach quality journalism. They are, moreover, easier to achieve in an online setting. Thoroughness When I was a reporter and, later, a columnist, my first goal was to learn as much as I could. After all, gathering facts and opinions is the foundation of reporting. I liked it best when I felt I had left 95 percent of what I'd learned out of the final piece. The best reporters I know always want to make one more call, check with one more source. (The last question I ask at all interviews is, "Who else should I talk with about this?" Today, thoroughness means more than asking questions of the people in our Rolodexes (circular or virtual). It means, whenever possible, asking our readers for their input, as I did when I wrote my book (and other authors are doing on theirs). Competitive pressures tend to make this a rare request, but I'm convinced that more journalists will adopt it. Accuracy Get your facts straight. Say what you don't know, not just what you do. (If the reader/listener/viewer does know what you don't, you've just invited him/her to fill you in.) Fairness This one is as difficult, in practice, as accuracy is simple. Fairness is often in the eye of the beholder. But even here I think a few principles may universally apply. Fairness means, among other things, listening to different viewpoints, and incorporating them into the journalism. It does not mean parroting lies or distortions to achieve that lazy equivalence that leads some journalists to get opposing quotes when the facts overwhelmingly support one side. Fairness is also about letting people respond when they believe you are wrong. Again, this is much easier online than in a print publication, much less a broadcast. Ultimately, fairness emerges from a state of mind. We should be aware of what drives us, and always willing to listen to those who disagree. The first rule of having a conversation is to listen -- and I know I learn more from people who think I'm wrong than from those who agree with me. Transparency Disclosure is gaining currency as an addition to journalism. It's easier said than done, of course. No one can plausibly argue with the idea that journalists need to disclose certain things, such as financial conflicts of interest. But to what extent? Should journalists of all kinds be expected to make their lives open books? How open? Personal biases, even unconscious ones, affect the journalism as well. I'm an American, brought up in with certain beliefs that many folks in other lands (and some in this one) flatly reject. I need to be aware of the things I take for granted, and to periodically challenge some of them, as I do my work. Another way to be transparent is in the way we present a story. We should link to source material as much as possible, bolstering what we tell people with close-to-the-ground facts and data. (Maybe this is part of accuracy or thoroughness, but it seems to fit here, too.) To the extent that we make thoroughness, accuracy, fairness and transparency the pillars of journalism, we can get a long way toward the worthy goal of helping our audiences/collaborators. I don't claim it's easy, but I do think it's worth the effort.

http://dangillmor.typepad.com

12 Basic Rules

12. DO WHAT YOU LOVE: Be passionate about what you choose to do. Remember: If there’s no love in the kitchen, there is no taste on the table. Never reject the impulses of your youth. Be responsible for your life, don’t blame others for what you become or don’t become.

11. WAKE UP ANGRY, AMBITIOUS: Get the fire in your belly to do something, set things right. Respond to injustice, inhumanity, corruption. Comfort the afflicted, afflict the comfortable. Don’t think it is somebody else’s job. Be the change you want to see.

10. DON’T BE THE LOYAL MEMBER OF ANY PARTY, GROUP, CLUB, NGO: Credibility is everything. Retain your independence, be skeptical not cynical. Don’t mortgage your integrity. It’s like virginity—once you lose it, you have lost it forever.

9. BE CATHOLIC OF WRITERS AND WRITING: Read newspapers, magazines, books across the board. Admire writers/writing irrespective of ideology. In the age of the internet, you have no excuses for your ignorance.

8. FIND YOURSELF A ROLE-MODEL/MENTOR: Have a hero or heroine who has been there, done that. Keep in touch with people who will help you achieve your aims. Meet at least one new person every day.

7. BE A THRIVER, NOT A SURVIVOR: Don’t coast along, don’t be afraid to try out something new. Aim high, dream, have an ambition, set yourself a goal. Take a risk, think big, think differently, don’t be predictable.

6. NEVER WORK WITH SUCCESS/ REWARD IN MIND: Work for fun and the satisfaction, the rewards will come on their own. Don’t fall for cheap praise and don’t be stalled by even cheaper criticism.

5. WRITE, DRAW, SHOOT, CREATE EVERY DAY: Eventually your habits become you. Practics makes you perfect. Develop the three Ds—discipline, dedication, determination—and reward and recognition will naturally follow.

4. KEEP LEARNING EVERY DAY: You cannot learn eerything in the classroom or the newsroom. It’s a constantly changing business, keep learning. Again, in the age of the internet, you have no excuse not to do so.

3. FEAR NOBODY, QUESTION EVERYTHING: You are in the business to get the answers. Don’t be in awe of big names, power, reputations, status. This business is all about meeting total strangers and asking them questions you wouldn’t ask your parents.

2. NEVER BE EMBARRASSED TO ASK STUPID QUESTIONS: There are no stupid questions, only dumb answers. Talk less, listen more. Be humble of your ignorance.

1. CHASE YOUR DREAM: Stop living for others, avoid temptation, life is not all about money. Let your reputation never be under question. It’s true—it’s possible to earn decently and live honourably as a journalist.

***
And this half-rule

If POSSIBLE MARRY OUTSIDE THE PROFESSION: There’s nothing more boring and dreadful than waking up with somebody who goes through the same pangs and pangas as you.